Güneydoğu Anadolu Bölgesi; binlerce yıllık geçmişi ve farklı kültürlerin bir arada yaşaması sebebiyle, görmeye değer çok sayıda güzellik barındırmaktadır. Bereketli hilal olarak bilinen Mezopotamya topraklarının içinde yer alan bölge, insanlığın ilk yerleşim yerleri arasındadır. Bölgede farklı kültürlere ev sahipliği yapmış olan antik kentler, manastırlar, tarihi yapılar, önemli dini merkezler yoğun olarak görülmektedir. Görülmeye değer sayısız yerler arasından bazıları şu şekildedir:
1- Deyrulzafaran Manastırı
Deyrulzafaran Manastırı; Mardin ilinin eşsiz yapılarından birini oluşturmaktadır. Şehir merkezine 3 kilometre mesafede bulunan manastır, Süryanilerin başyapıtı olarak bilinmektedir. Manastırın yapımı ile ilgili son derece ilgi çekici bir yöntem bulunmaktadır. Tavanına yerleştirilen taşlar arasına herhangi bir harç konulmamış kenetleme sistemiyle yapılmıştır. 3 katlı bir yapı olan manastırın 5. yüzyılda inşa edildiği düşünülmektedir. Bu dönemden sonra da, yaklaşık 639 sene boyunca dünyadaki tüm Süryanilerin patriklik merkezi haline gelmiştir.
2- Göbeklitepe Arkeolojik Alanı
Göbeklitepe; Şanlıurfa ili kent merkezinin 18 km kuzeydoğusunda Örencik Köyü yakınlarında yer almaktadır. Tarlasını süren bir çiftçi tarafından tesadüfen bulunan Göbeklitepe, insanlık tarihini değiştirecek özellikler taşımaktadır. Göbeklitepe’de yapılan çalışmalar, 12 bin yıllık bir geçmişe sahip olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu sebeple dünyanın en eski arkeolojik tapınağı olduğu düşünülmektedir. Kazı alanında T şeklinde devasa kaya blokları bulunmakta, üzerlerinde hayvan figürleri ve kabartmaları görülmektedir.
3- Rumkale
Rumkale; Gaziantep ilinin 25 kilometre doğusunda, Fırat Nehri ile Merzimen çayının birleştiği noktada bulunan sarp kayalıklar üzerinde yer almaktadır. Antik çağdan günümüze kadar ulaşan Rumkale, aslında bir kale şehir olarak inşa edilmiştir. Şehir içerisinde görülmeye değer pek çok mimari eser yer almaktadır. Bunlardan en önemlileri geniş ve silindirik şekilde tasarlanan su kuyusudur. Aynı zamanda kalede bulunan yapılar arasında Aziz Nerses Kilisesi, Barşavma Manastırı, su sarnıçları, hendekler ve çok sayıda yapı kalıntısı bulunmaktadır.
4- Malabadi Köprüsü
Malabadi Köprüsü; Batman-Silvan karayolu üzerinde, Silvan’a 23 km uzaklıkta yer almaktadır. Diyarbakır sınırları içerisinde yer alan köprü, 1147 yılında Artuklular döneminde yapılmıştır. Taşköprü; 40.86 metre açıklığındaki sivri ana kemeri ile dünyanın günümüze ulaşan en büyük kemer açıklığına sahip taş kemer köprüsü olarak bilinmektedir.
5- Balıklıgöl
Balıklıgöl; Şanlıurfa şehir merkezinin güneybatısında yer almaktadır. Göl ile ilgili anlatılan rivayetlere göre, Hz İbrahim Peygamber orada ateşe atılmıştır. Hz İbrahim’in atıldığı ateş Balıklıgöl’e, yanan odunlar ise içerisinde bulunan balıklara dönüşmüştür. Bu sebeple göl içerisinde bulunan balıklar kutsal kabul edilmekte ve korunmaktadır.
6- Nemrut Dağı
Nemrut Dağı; Adıyaman’ın Kâhta ilçesi yakınlarında yer almaktadır. 2150 metre yüksekliğe sahip olan Nemrut Dağı, 1987 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne eklenmiştir. Dağın tepesinde Komagene Krallığı’na ait devasa heykeller yer almaktadır. Gün doğumu ve batımının en güzel izlendiği yerlerden biri olan Nemrut Dağı, Adıyaman’ın popüler yerleri arasındadır. Nemrut Dağı üzerinde görülen devasa heykeller dışında, dağın içinde sonu bulunamayan tünellerin olduğu söylenmektedir.
7- Zeugma Antik Kenti ve Müzesi
Zeugma Mozaik Müzesi; Gaziantep’in tarihine ışık tutan önemli eserlerin yer aldığı müzedir. 2011 yılında ziyarete açılan müze dünyanın en büyük Mozaik Müzesi’dir. Müzede dünyaca ünlü ‘’Çingene Kızı’’ mozaiği sergilenmektedir.
Zeugma Antik Kenti ise, Gaziantep’in Nizip ilçesinin 10 kilometre doğusunda, tepeler üzerinde yer almaktadır. Kenti Büyük İskender’in generallerinden I. Selevkos Nikator, MÖ 300 yılında kurmuştur. Selevkeia Euphrates ismiyle kurulan kent, Büyük İskender’in Fırat Nehri’ni geçtiği yere yapılmıştır. Daha sonra bu kentin karşısına eşi Apama’nın adıyla ikinci bir kent kurulmuştur. Bu iki kent köprüler yardımıyla birbirine bağlanmıştır. MÖ 31’den itibaren Roma’ya bağlanan köyün adı ”geçit, köprü” anlamına gelen ”Zeugma” olarak değiştirilmiştir
8- Dara Antik Kenti
Dara Antik Kenti; Mardin’in 30 kilometre güneydoğusunda yer alan Oğuz köyünde bulunmaktadır. Mezopotamya’nın Efesi olarak kabul edilen antik kentin geçmişi MÖ 530 – 570 tarihleri arasına dayanmaktadır. Tarihte yukarı Mezopotamya’nın en önemli yerleşim yerlerinden biri olarak kullanılmıştır. Doğu Roma İmparatorluğu’nun sınırlarını Sasanilere karşı korumak amacıyla, askeri bir kent olarak kurulmuştur. Kayaların içi oyularak yapılan antik kent, geniş bir alana yayılmaktadır. Kentin çevresi 4 kilometrelik surlarla korunmuştur. İçerisinde kilise, saray, çarşı, zindan, tophane ve su bentleri kalıntıları görülmektedir. Aynı zamanda mağaralara oyulmuş tarihi evler bulunmaktadır.
9- Diyarbakır Surları
Diyarbakır Surları; şehrin en ilgi çekici yapılarından biridir. Çin Seddi’nden sonra dünyanın en uzun surları olma özelliğini taşımaktadır. Surlar 5,5 kilometre uzunluğunda ve 7, 8 metre yüksekliğindedir. Surlar üzerinde oyma ve kabartma motiflerle bezeli yazılar bulunmaktadır. Ayrıca çift başlı kartal, hac, boğa, aslan, sfenks ve bitki kabartmaları da yer almaktadır. Eski Diyarbakır’ın etrafını çevreleyen surlar, ilk defa MÖ 3000 ve 4000 yıllarında bugünkü iç kalenin olduğu yerde yapılmıştır. Surların 16 kalesi ve 5 adet çıkış kapısı bulunmaktadır.
10- Harran Ören Yeri
Harran Ören Yeri; Şanlıurfa’nın en otantik bölgelerinden biridir. 5000 yıllık tarihi izler taşıyan bölge ‘’Harran Ovası’’ olarak geçmektedir. Bölgede Harran’a özgü evler, kale ve şehir surları yer almaktadır. Mezopotamya’nın en eski yerleşim yerlerinden biri olarak bilinen Harran, Hz İbrahim Peygamber’in doğduğu topraklar olarak bilinmektedir. Harran ören yerinin, Tevrat’ta Hârân olarak geçen yer olduğu söylenmektedir. 13. yüzyıl tarihçilerinden olan İbn Şeddad, Hz. İbrahim’in Filistin’e gitmeden önce bu şehirde oturduğunu yazmaktadır. Bu sebeple Harran’a Hazreti İbrahim’in kenti denilmektedir.
