Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası; Türkiye’de Sivas ilinin Divriği ilçesinde yer almaktadır. Anadolu Selçuklu Devleti döneminde Mengücekler tarafından inşa edilmiştir. Cami, darüşşifa ve türbeden oluşan yapı topluluğudur. Taş işçiliğinin en nadide ve en ince örneklerini yansıtan motiflerle bezenmiş bu yapı, tüm dünyanın ilgisini çekmektedir. Yapı üzerinde yer alan on binlerce motifin hiçbiri kendini tekrar etmemektedir. İçerisinde birtakım gizemli bilgiler barındıran ve ince mesajlar veren bu ulu cami, 1985 yılında UNESCO Dünya Miras Listesine alınarak, Türkiye’den listeye giren ilk mimari yapı olmuştur.
Divriği Ulu Camii Süleyman Şah’ın oğlu Ahmet Şah tarafından, Darüşşifa ise eşi Melike Turan Melek tarafından yaptırılmıştır. Baş mimarlığını Ahlatlı Hürrem Şah’ın yaptığı yapı kompleksi, 1228 yılında başlayıp 1243 yılında tamamlanmıştır. Dünyanın en özel yapılarından biri olarak kabul edilen camiyi Evliya Çelebi notlarında ”Methine diller kısır, kalem kırıktır” sözleri ile anlatmıştır. İslam mimarisinin başyapıtı olarak kabul edilen bu eser, T.C. Cumhurbaşkanlığı makamının koruması altındadır.
Divriği Ulu Camii mimari özellikleri, süslemeleri ve örtü sistemlerinin uyumlu tasarımıyla önem kazanmıştır. Ahlatlı ve Tiflisli ustaların ellerinden çıkan taş işçiliği ile bezeli motifler, caminin kapılarında, sütunlarında ve külliyenin birçok yerinde bulunmaktadır. Bu motiflerin en büyük özelliği; uzaktan bakıldığı zaman simetrik gibi görünmesine rağmen simetrik olmaması ve motiflerin hiç birinin bir daha kendini tekrar etmemesidir. Aynı zamanda caminin her bölümünde ayrı mesajlar veren motifler ve kitabeler yer almaktadır.
Divriği Ulu Cami’nin Muhteşem Özellikleri
Divriği Ulu Camii; kuzey ve güney doğrultusunda tamamen kesme taşlarla yapılmış dikdörtgen planlı bir yapıdır. Camiye giriş çıkışları sağlayan ve en önemli yapıları arasında olan üç ayrı anıtsal kapısı, 1 adette darüşşifa kapısı yer almaktadır. Eserin tamamında, taşların birbirine geçme ve tutma şekli olan ‘’kilit taşı’’ yöntemi kullanılmıştır. İnce taş işlemeciliğinin yoğun görüldüğü kapılara göre, caminin iç mekânı daha sadedir. İç bölümde insanların ibadet ederken dikkatinin dağılmaması ve huzurunun bozulmaması amacıyla sadelik tercih edilmiştir.
Caminin içerisinde tek parça taştan oyulmuş 2 adet emanet sandığı bulunmaktadır. Zamanında insanlar bir yere giderken değerli eşyalarını ve ziynetlerini bu sandığa bırakmışlardır. Aynı zamanda hayırseverlerin içine sadaka bıraktıkları ve ihtiyaç sahiplerinin ihtiyacı kadarını aldığı bir sadaka taşı bulunmaktadır. Caminin cennet kapısı olarak adlandırılan kapısının sol tarafında, demir oksit boyası ile boyanan mızrak ve meşale motifi yer almaktadır. Mızrak gücü, meşale ise ilmi temsil etmektedir. Tekstil kapısı tarafında kalan sütunlar, Kanuni Sultan Süleyman zamanında Mimar Sinan tarafından güçlendirilmiştir. Diğer Şah kapısı tarafında kalan ince sütunlar ise orijinal halini korumaktadır.
Caminin önemli sembol yapılarından bazıları şu şekildedir;
Batı Taç Kapısı Üzerinde Beliren Gölge
Caminin en önemli özelliklerinden biri de batı kapısı üzerinde beliren gölgedir. Kapının mimari özelliklerine bağlı olarak, ikindi namazından 45 dakika önce kapının üzerinde insan silueti şeklinde bir gölge belirmektedir. Mayıs ve Eylül aylarında yaşanan bu olayda, beliren gölge Kur’an okuyan bir insan siluetindedir. Namaz vakti yaklaşınca gölge ellerini bağlayarak kıyamda duran insan şeklini almaktadır. Böyle bir olayın gerçekleşmesi için; güneşin doğuş batış saatleri takip edilmiş ve çok ince hesaplar yapılmıştır. Çok kapsamlı bir fizik bilgisi gerektiren bu olayın sırrı, bugün bile hala tam olarak çözülememiştir.
İnce taş işlemeciliğinin zirveye ulaştığı bu kapı, bir kilimi ya da seccadeyi anımsattığı için tekstil kapısı olarak da bilinmektedir. Tasavvufun sembolü olan lale motiflerinin işlendiği kapı, tamamen bitkisel ve geometrik süslemelerle donatılmıştır. İslami geleneklere göre büyük camilerde cemaat, caminin ana kapısından girmekte daha sonra sırtını kıbleye dönmemek için yan kapıdan çıkmaktadır. Batıda yer alan ve Selçuklu üslubunun yansıtıldığı bu kapı caminin çıkış kapısıdır.
Kuzey Cennet Kapısı
Caminin kuzey tarafında bulunan ve cemaatin giriş kapısı olarak kullanıldığı cennet kapısı, kapılar arasında en ihtişamlı olanıdır. Kapı üzerinde yer alan bütün motifler cenneti tasvir etmektedir. Kapı üzerinde hayat ağacı motifleri ve sonsuzluğu ifade eden semboller yer almaktadır. Hayat ağacı motifi ebediyeti, ölümden sonraki ahiret hayatını ve cenneti sembolize etmektedir. Kapının üzerinde bulunan ve altında ateş yanan kazanlar ise Cehennemi hatırlatmak amacıyla yapılmıştır. Altında ateş yanan kazanlar; Anadolu Selçuklu Devleti’nde bolluk ve bereketin simgesi olarak kullanılırken, bu kapıda Cehennemi tasvir etmektedir.
Doğu Taç Kapısı (Şah Kapısı)
Selçuklu üslubu ile yapılmış olan ve caminin doğusunda bulunan bu kapı mütevazı bir görünüme sahiptir. Hünkâr kapısı olarak da tabir edilen bu kapı şahın ibadet etmek için camiye girişte kullandığı kapıdır. Kapının insan boyundan küçük yapılmasının sebebi, şahın yalnız Allah’ın huzurunda eğileceğini vurgulamak içindir. Kapının cemaatten ayrı olmasının amacı ise olası bir saldırı ya da suikasta karşı korumaktır. Kapı üzerinde Selçuklunun simgesi olan çift başlı kartal sembolü bulunmaktadır. Kapı üzerindeki kitabede, ”Mülk, Kahhar ve tek olan Allah’a aittir” ayeti yazılmıştır.
Darüşşifa
Darüşşifanın iç mekânı, genel olarak bir hastane şeklinde tasarlanmıştır. Yapıldığı dönemde ruh ve sinir hastalıklarının tedavi edilmesinde kullanılmıştır. Darüşşifa içerisinde sağlı sollu hasta odaları ve küçük eyvanlar yer almaktadır. Camiye bitişik bir bölüm olarak yapılan darüşşifa içerisinde kanal ve havuz bulunmaktadır. Bir tasarım harikası olan bu havuz ve kanaldan gelen su sesinin akustiğinde ney çalınarak, akıl ve sinir hastaları tedavi edilmiştir. Darüşşifa daha sonra pozitif ilimlerin öğretildiği medrese olarak hizmet vermiştir. Camiyi yaptıran Ahmet Şah’ın ve ailesinin türbesi bu kısımda yer almaktadır.
Orijinal Minber
Camii’nin yapıldığı dönemde uzun ömürlü bir ağaç olan abanoz ağacından yapılan minber, hala orijinalliğini korumaktadır. Yapımında tahta çivilerin kullanıldığı minberin tamamlanması 12 yıl sürmüştür. Sadece bazı kısımlarında demir çivi kullanılmış bu çiviler de gizlenmiştir. Minber üzerindeki yazı kuşaklarında, 3’ü kitabe, 18’i de ayet ve hadis olmak üzere 21 adet Arapça metin mevcuttur. Yazılar Selçuklu Sülüsü olarak tabir edilen yazı türüyle yazılmış olup bitkisel motiflerle bezenmiştir. Minberin ustası Tiflisli İbrahim oğlu Ahmet, ismini mihrap tarafındaki onikigen yıldız içerisine işlemiştir.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
