Memnon Heykelleri; dünyanın en büyük açık hava müzesi olarak bilinen Mısır’ın Luxor şehrinde yer alır. Mısır Firavunu Amenhotep’un öldükten sonra mezarını koruması için yapılan iki büyük taş heykeldir. Theban Nekropolü’nün en büyük tapınağı olan Amenhotep Tapınağı, deprem sonrasında yıkılmış geriye sadece devasa heykelleri kalmıştır. Ellerini dizlerine koymuş şekilde betimlenen bu heykeller, Nil’e bakar vaziyette konumlandırılmıştır. Hakkında anlatılanlara göre bu heykellerden biri, onarım görmeden önce şarkı söylemektedir. Birçok kişi tarafından duyulduğu söylenen şarkının, nasıl mümkün olduğu uzun süre araştırma konusu olmuştur.
MÖ 1350 yılında inşa edilen Menmon Heykelleri, Mısır’da hüküm süren hükümdar III. Amenhotep ve eşi Tiye’yi temsil eder. Oturur vaziyetteki heykellerin bacaklarının yanındaki ön tahtta, daha kısa iki figür oyulmuştur. Bu figürler karısı Tiye ve annesi Mutemwiya’yı tasvir etmektedir. Heykellerin üzerinde MS 20 ile 250 yılları arasına tarihlenen, Yunanca ve Latince Roma döneminden kalma 107 yazıt bulunur. Bu yazıtlar sebebiyle heykellerin Yunan mitolojik Kralı Memnon’a atıfta bulunduğu düşünülmüştür. Bu sebeple ismi Memnon Heykelleri olarak anılmıştır.
Amenhotep Tapınağı ve Memnon Heykellerinin Özellikleri
Memnon Heykelleri; Kahire yakınlarından çıkarılan kuvarsit kumtaşı bloklarından yapılmış ve karadan Luxsor şehrine taşınmıştır. Heykeller, üzerinde durdukları taş platformlarla beraber yaklaşık 4 metre yüksekliğe ve her biri tahmini 720 ton ağırlığa ulaşır. Oldukça hasarlı durumda olan heykellerin, bel kısmının özellikleri neredeyse tanınmaz haldedir. Güney tarafta bulunan heykel tek bir taş parçasından oluşurken, kuzeydeki heykelin alt tarafında geniş bir çatlak yer alır. Aynı zamanda bu heykelin bel üstü farklı kumtaşı türlerinin bulunduğu 5 sıra taştan oluşur.
Amenhotep’in anıt tapınağının girişinde nöbet tutmak amacıyla yapılan bu devasa heykeller, firavun hayattayken inşa edilmiştir. Bu heykellere Firavun Amenhotep’un ölümünden önce ve sonrasında bir dünya tanrısı olarak ibadet edilmiştir. Tapınak kompleksi olarak inşa edilen Amenhotep’un zamanındaki hali, Karnak Tapınağı‘ndan bile daha büyüktür. Eski Mısır’ın en büyük ve en zengini olan bu tapınak, 35 hektar alanı kaplamaktadır. Tapınağın yapımından sonra hiçbir Mısır firavununun tapınağı, bu tapınakla eşleşememiştir.
Günümüzde Amenhotep Tapınağından çok az şey kalmıştır. Nil Nehri’nin yakınında bulunan tapınak, yaşanan su taşkınları sebebiyle temelleri çürümüştür. Daha sonra yaşanan bir deprem sonucu, sadece girişteki iki devasa heykel dışında hiçbir şey kalmamıştır. Deprem ile beraber zeminde çok sayıda yarıklar açılmıştır. Bu sebeple ve birçok heykelin gömüldüğü düşünülmektedir. Yapılan kazı çalışmaları ve restorasyon işlemleri sonucunda ortaya çıkarılan heykellerden bir kısmı yerine dikilmiş, bir kısmı da Luxor Müzesinde sergilenmektedir.
Memnon Heykellerinin Şarkı Söylemesinin Sırrı
MÖ 27 yılında yaşanan büyük bir depremin ardından, kuzey heykeli paramparça olmuştur. Heykelin belden yukarısı çökmüş, alt yarısı ise çatlamıştır. Parçalanan heykelden geriye kalan alt kısmının; her zaman gün doğumundan sonraki 1 veya 2 saat içinde, genellikle tam şafak vaktinde şarkı söylediği bilinmektedir. Heykelden gelen sesin en çok Şubat ve Mart aylarında duyulduğu bilinir. Heykelden gelen ilginç şarkıyı ilk olarak MÖ 20 yılında Yunan tarihçi ve coğrafyacı Strabon, bir gezi sırasında duyduğunu dile getirmiştir.
Heykelden tam olarak şarkı değil de kadın sesine benzeyen tiz bir ses gelmektedir. Daha sonra birçok seyyahın da duyduğunu söylediği sesin, İmparator Hadrian ile karısı kraliçe Sabina’nın da tanık olduğu bildirilmiştir. MS 130 yılında heykeli ziyaret eden Romalı soylu Julia Balbilla, heykelin bacağına yazdığı şiirde sesi “çınlayan bronza” benzetmiştir. İnanışa göre bu ses Troia savaşlarında, Akhilleus tarafından öldürülen Etiyopyalı Memnon’un annesi Eos’u selamlamak için çıkarılmaktadır. Memnon; Troya savaşının İlyada’da anlatılan bölümünün sonrasını ele alan Aithiopis adlı destanın kahramanıdır.
Heykelden gelen ses MS 200 yılında Roma İmparatoru, Septimus Severus tarafından heykelin onarılması ile kesilmiştir. Bir depremden sonra ortaya çıkan sesin onarımından sonra kaybolması, sesle ilgili araştırmacıların ve bilim insanlarının bazı teoriler ileri sürmesini sağlanmıştır. Bu teorilerden birine göre; heykelde oluşan çatlaklar sebebiyle, rüzgâr yankılanan sesler oluşturmaktadır. Bir diğer teoriye göre de gündüz sıcağın etkisi ile ısınan taşlar, akşamın serinliğinde doğal daralmaya bağlı olarak bu sesleri çıkarmaktadır. Seslerin nasıl oluştuğu tam olarak bilinemese de, onarımdan sonra bu seslerin kesildiği bilinmektedir.
