28 Mart 1931’de denize indirildiğinde dünyanın en büyük yatı olan Savarona, Cumhuriyet’in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’e hediye edilmişti. Bu hediye, dönemin en büyük ve en lüks yatlarından biri olarak tarihe geçti. Atatürk, sağlık durumunun kötüleşmesi nedeniyle bu yatta, ölümünden önce 54 gün boyunca karaya çıkmadan kalmış ve Savarona, onun denizle olan derin bağını simgeler bir anı olarak hafızalarda yer etmiştir.
Mustafa Kemal Atatürk, yatla ilgili duygularını şu cümleyle ifade etmişti:
”Bir çocuk oyuncağını bekler gibi bu yatı beklemiştim. Mezarım mı olacak bu tekne benim?”
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 9 ay süren kapsamlı bakım ve onarım çalışmalarının ardından aslına sadık kalınarak modernize edilen, Cumhuriyet’in kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün manevi mirası olan Savarona yatını inceledi.
Tüm yenileme sürecini yakından takip eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, eşi Emine Erdoğan ile birlikte Savarona’yı ziyaret ederek çalışmaların sonucunu yerinde gördü. Cumhurbaşkanı Erdoğan, yatın yenilenen bölümleri hakkında detaylı bilgi aldı ve yapılan iyileştirmeleri inceledi. Ziyaret sırasında Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Ercüment Tatlıoğlu da hazır bulundu.
Savarona’nın Yenileme Çalışmaları
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatıyla İstanbul Tersanesi Komutanlığı tarafından yürütülen modernizasyon sürecinde gemi, 80 ton asbestten arındırıldı. Ayrıca, tekne, makine, seyir ve elektrik sistemleri de onarıldı. İç güverte sacları, yakıt ve su sarnıçları yenilenirken, yatın mobilyaları da aslına uygun şekilde restore edildi ve bakımları tamamlandı.
Titizlikle yürütülen tadilatın ardından, geminin seyir testleri başarıyla gerçekleştirildi. Tam yol testlerinde Savarona güvenli bir şekilde 17,2 knot hıza ulaştı. Savarona, 17 Ağustos 2023 tarihinde Deniz Kuvvetleri Komutanlığına Devlet Statüsünde devredildi.
Denize İndirildiğinde Dünyanın En Büyük Yatıydı
Savarona, 28 Mart 1931’de Hamburg’da denize indirildiğinde dünyanın en büyük yatıydı. 23 Şubat 1938’de, henüz yedi yaşındayken Türk Hükûmeti tarafından satın alınıp, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’e hediye edildi.
Bugün de dünyanın en büyük yatlarından biri olan Savarona, Türkiye’nin Ertuğrul Yatı‘ndan sonraki Cumhurbaşkanlığı yatıdır. Atatürk, hayatının son döneminde bu yat üzerinde elli gün geçirmiş, bu süre boyunca kabine toplantıları düzenlemiş ve önemli misafirlerini burada ağırlamıştır.
Yat, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ne aittir. 1989 yılında hurdaya ayrılmasına karar verilse de gelen tepkiler üzerine bir iş adamına kiralandı. 2013 yılında ise Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesine alınan Savarona, 2019’da Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na devredildi.
Savarona’nın İnşa Süreci ve İsminin Anlamı
Savarona yatı, büyük bir servet sahibi olan Amerikalı Emily Roebling Cadwallader için tasarlandı ve adını, Hint Okyanusu’nda yaşadığına inanılan “Sava” adlı efsanevi bir Afrika kuğusundan aldı. Bu isim, Cadwallader’in genç kızlık soyadı “Rona” ile birleşerek “Savarona” şeklini aldı. Yat, Almanya’nın ünlü gemi inşaat firması Blohm & Voss tarafından Hamburg’da inşa edildi. Yatın omurgası 29 Temmuz 1930’da kızağa kondu ve 28 Şubat 1931’de tamamlanarak denize indirildi.
Savarona, 124.3 metre uzunluğuyla dönemin en büyük yatıydı. Yatın iç tasarımı Donald Starkey Designs, dış tasarımı ise Cox & Stevens tarafından yapıldı. Deniz mühendisliği ise Cox & Stevens ve Diana Yacht Design B.V. tarafından üstlenildi. Yatın toplam maliyeti 4 milyon dolardı ki bu, 2021 Ağustos değerine göre 70.7 milyon dolara denk gelmektedir.
Antikaya büyük bir ilgi duyan Emily Cadwallader ve eşi, Fransa Kralı XVI. Louis’e ait bir çift karyola ve XV. Louis’e ait orijinal bir yemek salonu da dahil olmak üzere yatı Fransız ihtişamını yansıtan mobilyalarla donattılar.
Panama bandırası altında yatlarıyla bir süre dünya turu yapan Cadwallader çifti, yüksek vergiler nedeniyle Savarona’yı ülkelerine götüremeyip Almanya’da bir limanda demirlediler. Beş yıl boyunca limanda kalan yat, Şubat 1937’de satışa çıkarıldı ve İngiltere ile Almanya limanlarında alıcı beklemeye başladı.
Türk Hükûmeti Tarafından Satın Alınması
Savarona, 23 Şubat 1938’de Türk Hükûmeti tarafından 1.2 milyon dolar karşılığında satın alındı. Bu fiyat, 2021 Ağustos değerine göre 23.4 milyon dolara eşdeğerdir. Yat, o sırada sağlığı giderek kötüleşen Mustafa Kemal Atatürk‘e hediye edildi. Amerikan bayrağı taşıyan yatı satın almak isteyenler arasında Berlin’den Dr. Ftzer de vardı, bu nedenle yatın satışı ABD, Türkiye ve Almanya arasında diplomatik girişimlere neden oldu.
Savarona Yatının Alınma Sebebi
Dönemin başbakanı Celal Bayar, Savarona’nın satın alınma gerekçesini şöyle açıkladı:
”Yat niçin alınmıştır? Ertuğrul Yatı vazife göremeyecek bir vaziyette idi ve sefer emniyeti içinde bulunmadığı da salahiyetli kimseler tarafından katiyetle söyleniliyordu. Atatürk hasta idi, son demlerini yaşadığı mütahassısları tarafından hissolunmakta idi ve nihayet, gizli, gizli kulaktan kulağa vehim bir durum karşısında olduğumuz ifade olunuyordu. Bu zat, Atatürk hayatını ancak deniz havası almakla kurtaracağını mümkün görmekte ve öyle zannetmekte idi. İşte böyle bir zamanda Savarona yatının alınması bütün Meclis’ce ve benim kabinemce karar altına alınmıştı. Ben bu vazifeyi yaptığımdan dolayı ancak manevi zevk duymaktayım.”
Yat, Türk heyeti tarafından 24 Mart 1938’de Birleşik Krallık’ta düzenlenen törenle teslim alındı. Southampton Limanı’nda düzenlenen bayrak çekme törenine İngiliz donanmasından üst düzey komutanlar ve şehrin önde gelen isimleri katıldı. Türk bayrağı, Londra Büyükelçisi Ali Fethi Okyar tarafından gemiye çekildi.
Savarona teslim alındıktan sonra Almanya’ya götürülerek üretildiği tersanede iki aylık bir bakım sürecinden geçti. Yat, Ertuğrul Yatı Süvarisi Said Özege komutasındaki 45 kişilik mürettebat ile 1 Haziran 1938’de Türkiye’ye ulaştı.
Atatürk’ün Savarona’da Geçirdiği Günler
Savarona yatı İstanbul’a ulaştığında, Atatürk’ü ziyaret için Başvekil Celâl Bayar, Cumhurbaşkanlığı Başkâtibi Hasan Rıza Soyak, Başyaveri Celâl Tolgay, Kılıç Ali, Cevat Abbas, Salih Bozok ve İstanbul Valisi Muhittin Üstündağ kendisine eşlik etti. Atatürk, Savarona’yı çok beğendi ve 54 gün boyunca hiç karaya çıkmadan bu yat üzerinde kaldı.
Bu süre zarfında Romanya Kralı Carol gibi önemli konukları ağırlayan Atatürk, aynı zamanda Bakanlar Kurulu ile toplantılar düzenledi. Yatın üzerinde yaptığı son Bakanlar Kurulu toplantısı, 9 Temmuz 1938’de gerçekleşti ve ana gündemi Hatay meselesi olan bu toplantı 3,5 saat sürdü.
Atatürk, yatla ilgili duygularını şu cümleyle ifade etti:
”Bir çocuk oyuncağını bekler gibi bu yatı beklemiştim. Mezarım mı olacak bu tekne benim?”
Sağlık durumu ağırlaşan Atatürk, 24 Temmuz 1938’de Acar motoruyla yattan alınarak Dolmabahçe Sarayı’na nakledildi. 10 Kasım 1938’de vefat ettiğinde, Savarona da Atatürk’ün cenazesini İstanbul’dan İzmit’e taşıyan filoda yer aldı. Yavuz zırhlısının arkasında, farklı ülkelerden gelen savaş gemileriyle birlikte Atatürk’e veda edildi.
Savarona Yatının 1938-1979 Arası Dönem
Atatürk’ün vefatının ardından, Savarona İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanlığı döneminde Cumhurbaşkanlığı yatı olarak korundu. II. Dünya Savaşı sırasında hava saldırılarına karşı korunması amacıyla İstanbul Boğazı’nda Kanlıca Koyu’nda demirli kaldı.
1946 seçimlerinden sonra, Savarona’nın durumu politik tartışmalara konu oldu ve 27 Aralık 1947’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yatın satılması gündeme geldi. Satış gerçekleşmedi ve geminin tamir edilip hastane ya da okul gemisi olarak kullanılması önerildi. 1950’de Demokrat Parti iktidara geldikten sonra, yat Mısırlı zenginlere kiraya verildi. Ancak yat üzerinde düzenlenen ölçüsüz eğlenceler tepkilere neden olunca, Celal Bayar’ın isteğiyle 1951’de yat Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na devredildi ve “Güneş Dil” adıyla eğitim gemisine dönüştürüldü.
1951’de Savarona, 65 öğrenci ile Hindistan’ın Bombay şehrini ziyaret etti ve büyük ilgi topladı. Yat, bu süreçte İran Şahı Rıza ve Şahbânu Süreyya, Yunan Kralı Paulus ve Irak Meliki II. Faysal gibi önemli yabancı devlet adamlarını ağırladı. 1954 ve 1955 yıllarında Türkiye Cumhurbaşkanı Celâl Bayar, Hazine adına Yugoslavya ve Pakistan’a resmi ziyaretlerini Savarona ile yaptı.
Savarona Yatında Yangın ve Sonrası
3 Ekim 1979’da Savarona, Heybeliada’da demirliyken makine dairesinde çıkan bir yangında büyük hasar gördü. 24 saat süren yangın sonucunda geminin yalnızca teknesi kurtulabildi; tüm salonlar, kamaralar ve içindeki değerli eşyalar kül oldu. Atatürk’e ait bazı eşyalar denize atılarak kurtarıldı, ancak yangının nedeni anlaşılamadı.
Yangının ardından Savarona, Gölcük Tersanesi’nde 6 aylık bir onarım sürecinden geçip tekrar eğitim gemisi olarak hizmete alındı. Ancak, 27 Temmuz 1986’da Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterinden çıkarıldı. Yangından kurtarılan bazı eşyalar, 1986 yılında İstanbul Deniz Müzesi’ne devredildi.
Hurdaya Çıkarılması ve Kiralanması
1989 yılında Savarona, hurdaya çıkarıldı. Bu haberin kamuoyuna yansımasının ardından gemi, Türk iş insanı ve armatör Kahraman Sadıkoğlu tarafından 49 yıllığına kiralandı. Sadıkoğlu’nun şirketi, gemiyi Tuzla Tersanesi’nde üç yıl süren bir onarım süreciyle 45 milyon dolarlık bir harcama yaparak yeniledi. Orijinal buhar türbini motorları sökülerek yerine modern Caterpillar dizel motorlar takıldı. Yenilenen Savarona, turizm amaçlı kullanıldı. Yazlarını Cote d’Azur’da, kışlarını ise İstanbul’da geçiren yatın Atatürk’e ait odası ise müze olarak korunmaya devam etti.
2010 yılında Savarona, Antalya’da yapılan bir fuhuş operasyonu sırasında gündeme geldi ve fuhuş çetelerine kiralandığı ortaya çıktı. Bu olayın ardından, gemiyi 25 yıl boyunca işleten Sadıkoğlu’nun sözleşmesi 2013 yılında iptal edildi ve Savarona, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Dönemi
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Savarona’yı devlet büyüklerinin yurt içi ve yurt dışındaki prestij amaçlı toplantı ve görüşmeleri için kullanılmak üzere restore ettirdi. On ay süren bu restorasyonun ardından, gemi İstanbul’daki Kuruçeşme Limanı’na demirlendi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Savarona’yı bazı uluslararası kabullerinde kullandı. Yatta gerçekleştirilen ilk resmi resepsiyon, Mart 2015’te Bosna Hersek Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyesi Bakir İzzetbegoviç’in ağırlanması oldu.
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na Devri
2019 yılında Savarona, Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan alınarak Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na devredildi. Bu süreçte gemi, Pendik’teki İstanbul Tersane Komutanlığı’na getirildi.
Savarona Yatının Donanımları
Savarona, yüzme havuzu, Türk hamamı, sinema salonu, 86 metrelik altın işlemeli merdivenler ve Atatürk’ün kişisel eşyalarının bulunduğu bir kütüphane gibi donanımlara sahiptir. Atatürk’ün 55 gün boyunca kaldığı odasında, Selanik’te kullandığı ahşap karyolası, sigarası, mendili, eldiveni, fotoğrafları ve Cumhurbaşkanlığı forsu ile bastonu sergilenmektedir. Gemiye ait o döneme ait tek belge olan kroki, güverteye çıkış noktasında yer almaktadır.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
Konu ile ilgili ‘’ Mustafa Kemal Atatürk’ün Hastalık Süreci ve Ölümü’’ isimli makale için TIKLAYINIZ!
