Taht-ı Cemşid olarak da bilinen Persepolis Antik Kenti, İran‘ın Şiraz şehrinin 70 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. İran’ın en büyük kültürel mirası olarak kabul edilen kent, Pers İmparatorluğu’nun başkentliğini yapmıştır. Dünyanın en gelişmiş şehri olarak bilinen bu kent, Yunan kaynaklarında ‘’Cennetten bir parça’’ olarak tasvir edilmiştir. Geniş bir alanı kaplayan Persepolis, etkileyici mimarisi ile Pers İmparatorluğunun sanatını ve gücünü yansıtmaktadır.
Persepolis, MÖ 6. yüzyılın sonlarında Pers Kralı I. Darius (Dara) tarafından kurulmuştur. Darius’dan sonra tahta çıkan I. Serhas ve Artakserkses şehri büyüterek çeşitli anıtlar yaptırmışlardır. Şehirde; saray kalıntıları, heykeller, etkileyici duvar süslemeleri, su kemerleri, tapınaklar, hazine binası ve Pers sanatının yansıtıldığı birçok yapı bulunmaktadır. En önemli yapılar arasında olan saraylar, taşıma toprakla yapılan bir tepenin üzerine inşa edilmiştir. Dünyanın merkezi kabul edilen bu görkemli şehir, 1979 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne eklenmiştir.
Persepolis Antik Kentinin Tarihi
İran tarihinin en görkemli dönemi MÖ 6. yüzyılda yaşamış olan ünlü Pers Kralı I. Darius dönemidir. Pers imparatorluğunun kurucusu II. Kiros’un ölümünden sonra yerine geçmiştir. I. Darius, Anadolu’nun batısından Hindistan’a kadar uzanan geniş bir bölgede, büyük bir imparatorluk kurmuştur. Tarihte o döneme kadar kurulan en büyük imparatorluk olan Pers İmparatorluğu, küçük krallıkları kendisine bağlamıştır. Bu sebeple Perslerin, Medlerin, Sümerlerin, Akadların ve Babil’in kralı olarak anılan I. Darius, ‘’krallar kralı’’ ve ‘’Büyük Darius’’ unvanını almıştır.
Ahameniş İmparatorluğu olarak bilinen Pers İmparatorluğunun başkenti Persepolis’dir. Şehrin bulunduğu alan, konumu nedeniyle özellikle seçilmiştir. Dağlık ve erişimi zor olan bu bölgede kurulan şehir, özenli savunma yapıları ile inşa edilmiştir. Şehirde imparatorluğun tüm bölgelerine ait olan sanatsal ve mimari üsluplar kullanılmıştır. Kral Darius’un gücünün simgesi olan şehre, Taht-ı Cemşid olarak adlandırılan büyük bir taht ve saray kompleksi yaptırılmıştır.
MÖ. 331 yılında Büyük İskender, Anadolu’dan başlayarak doğuya doğru büyük bir sefer düzenlenmiştir. Ordularıyla beraber Orta Asya’yı aşarak Hindistan’a kadar ulaşmıştır. Bu dönemde Perslerle de mücadele etmiş, Pers ordularını bozguna uğratarak Darius’u ortadan kaldırmıştır. Pers İmparatoru I.Darius ile Büyük İskender’in Anadolu’da yapmış olduğu savaştan dolayı, Mardin ilinde bulunan Dara Antik Kenti ismini Kral I. Darius’tan almıştır. Büyük İskender Persepolis Antik Kentini fethetmiş, şehri yağmalatmış, yakıp yıkmıştır. Persler tarafından lanetlendiği düşünülen şehir, bir daha kullanılmamış ve zamanla toprak altında kalmıştır. Ancak 1930’lu yıllarda başlayan arkeolojik çalışmalarıyla yeniden ortaya çıkarılmıştır.
Persepolis Antik Kentinin Özellikleri
Ahameniş İmparatorluğu’nun son başkenti olan şehir, etkileyici mimarisi ile çağının gıpta edilen şehri olmuştur. Geniş Şiraz ovasına hâkim bir tepede bulunan kent, Pers kültürü ve Kral Darius’un Sarayı’nın görkemli izlerini taşımaktadır. Kentin girişinde, günümüzde yıkılmış olan ve şehri koruyan tanrılar olarak kabul edilen, büyük heykeller bulunmaktadır.
Kentte bulunan kralın sarayı, Mezopotamya mimarisinden ilham alarak MÖ 518 – 516 yılları arasında inşa edilmiştir. İran tarihinin en görkemli döneminin izlerini taşıyan bu saray; taşıma toprakla oluşturulan, 13 metre yüksekliğinde bir tepe üzerine yapılmıştır. 473 metre uzunluğa, 86 metre genişliğe sahip olan sarayın bulunduğu taraçaya, geniş merdivenlerle çıkılmaktadır. Merdivenlerin iki tarafında bulunan yan duvarları kabartma heykellerle doludur. İran İslam devriminden sonra bölgede bulunan çok sayıda heykel parçalanarak yok edilmiştir. UNESCO tarafından yapılan çalışmalarla şehir tamamen yok edilmekten kurtarılmıştır.
Kral Darius’tan sonra tahta çıkan diğer Pers imparatorları da sarayı kullanarak, her defasında biraz daha büyütüp genişletmiştir. Yapılan eklemelerle beraber sarayın yapımı yaklaşık 150 yıl sürmüştür. Sarayda bulunan büyük sütunlar üzerinde, Pers inancının yansıtan semboller yer almaktadır. İyilik sembolü olan yarı insan savaşçı ile kötülük sembolü olan canavar mücadelesi tasvir edilmiştir.
Kentte bulunan diğer önemli yapılar arasında 10 bin kişilik kapasiteye sahip tören salonları bulunmaktadır. Bu salonların yapımında Mısır’daki ocaklardan getirilen taş bloklar kullanılmıştır. Bu kadar büyük bir kapalı salon, dünyada bulunan başka hiçbir sarayda görülmemiştir. Persepolis yakınlarında kayalık dağ yamaçlarına, saray görünümlü kaya mezarları yapılmıştır. Bu mezarlar “Taht-ı Cemşid” ve “Nakş-ı Rüstem” olarak bilinmektedir. Mezarlardan biri kral I. Darius’a aittir. İranlılar için Persepolis antik kenti, hala kutsal bir ritüel alanı olarak kabul edilmektedir.
