İnkalar; tarih öncesinde yaşayan uygarlıklar arasında en çok merak edilen uygarlıklardan biridir. Eski dönemlerde yaşamalarına rağmen arkalarında bıraktıkları yapılar ve sistemler, çok ileri düzeyde bir medeniyet olduklarını göstermektedir. Yazılı bir dili olmadığı için haklarında çok az şey bilinen medeniyet ile ilgili yapılan çalışmalar, şaşırtıcı bilgiler ortaya koymaktadır. İnkaların mimarileri, yenilikçi tarım teknikleri, sıra dışı gelenekleri, insan kurban etmeleri, iletişim ve kayıt tutmaları son derece ilgi gören konulardandır.
Kristof Kolomb öncesi Amerika’nın en büyük İmparatorluğu olan İnkalar, 1438’de resmi olarak kurulmuş ve 1533’e kadar da büyümeye davam etmiştir. Resmi olarak kurulmadan önce dağınık küçük kabileler halinde yaşayan bir topluluktur. 10 milyona yakın nüfusu ile And Dağları boyunca geniş bir bölgeye yayılmıştır. İmparatorluk en ihtişamlı döneminde 4000 kilometrelik bir alana hükmetmiştir. Devasa tapınaklar, idari merkezler, kanal sistemleri ve geniş yollar inşa etmişlerdir. Bütün bunları henüz tekerlek icat edilmeden, hatta yazılı bir dili bile olmadan yapmışlardır.
İmparatorluk; Güney Amerika’nın batı kıyısındaki And Dağları bölgesinde, efsanevi kralları ve ilk Sapa Inca (ulu önder) olan Manco Capac’ın 11. yüzyılda Cuzco Krallığı’nı kurmasıyla başlamıştır. Savaşçı bir toplum olan İnka İmparatorluğu, kurulduktan sonra büyümeye devam etmiş ve çevresindeki toplulukları egemenlikleri altına alarak sınırlarını genişletmiştir. 1532 yılında İspanyol işgalciler, İnka bölgesini ele geçirmiş ve tüm And bölgesinde tek hâkim güç konumuna gelmiştir. 1542 yılında Peru valiliğinin kurulmasına dek, İnka direnişi ve isyanları devam etmiştir. 1572 yılındaki Vilcabamba’daki son İnkaların direnişinin de bastırılması ile İnka Medeniyeti sona ermiştir.
İnkalarda Toplum Düzeni ve İdare
İnkalar, birçok yönden farklı özellikleri olan bir medeniyet olarak dikkat çekmektedir. Temellerinin Cuzco şehrinde atılan İnka medeniyetinin, katı kuralları bulunmaktadır. Bu sebeple kurulduktan sonra hızlı bir şekilde güçlenmiş ve yayılmışlardır. Peru, Ekvator, Bolivya ve Kuzey Şili gibi topraklarda yaşam sürmüşlerdir. Disiplini sağlamak adına katı hiyerarşi kurallarına oldukça önem vermişlerdir. Askeri yönden son derece güçlü olan İnkalar, uyguladıkları kurallar sayesinde hızlı bir şekilde güçlenmişlerdir.
İnkalar, imparatoru güneşin oğlu olarak kabul etmişler ve imparatorun tanrı ile insanlar arasındaki bağlantıyı kurduğuna inanmışlardır. İmparator değişikliği belirli bir düzen içerisinde yapılmıştır. Tahta çıkacak kişi son imparator oğulları arasından en güçlü olanın seçilmesiyle belirlenmiştir. İmparator kendi oğulları arasından lider olacak kişiyi seçmiş ve bu sebeple taht kavgası yaşanmasının önüne geçmiştir. İmparatorluk içerisinde katı bir hiyerarşik kural olması sebebiyle, insanların bu konuda söz söyleme hakkı bulunmamıştır. İmparatorun söylediği her söz ve davranış halk tarafından kural olarak kabul görmüştür. İnka tarihi boyunca 13 imparatordan oluşan bir hanedanlık hüküm sürmüştür.
İnka yöneticileri her gün farklı bir kıyafet giymişler ve bu giysileri kullandıktan sonra yakmışlardır. Seçilmiş kadınlar olarak bilinen bir grup, yöneticilerin ömür boyu giyecekleri giysileri hazırlamışlardır.
İnkaların Kullandığı Para Birimi, Yol ve Posta Sistemi
İnka toplumunda akrabalık ilişkilerinin ön planda olduğu ‘ayylu’ adı verilen bir toprak sistemi benimsenmiştir. Yağmur ormanlarına yakın bir bölgede yaşayan inkalar, birçok meyve türünü kullanmışlardır. Hatta dünyada ilk patates yetiştiren medeniyet olarak bilinmektedir. Patatesi birçok yaraları tedavi etmek için de kullanmışlardır. Belli bir para birimi ve merkezi pazar yeri bulunmamaktadır. Kendi yiyeceklerine kendileri yetiştirmişler ve bu yiyecekleri takas usulüne göre, para birimi olarak kullanmışlardır.
Ulaşımı ve iletişimi sağlamak için 40 bin kilometrelik etkileyici bir yol sistemi oluşturmuşlardır. Yaşadıkları dönemde İnkaların yapmış olduğu yol ve su sistemi kadar gelişmiş bir sistem bulunmamaktadır. Bu sebeple İspanyollar bölgeyi ele geçirdikleri zaman İnkaların bu yapılarından oldukça etkilenmişlerdir. Şili’den Kolombiya’ya kadar uzanan 5,230 kilometrelik İnka yolları mevcuttur.
İnkalar ‘chasqui’ adı verilen ve habercilerin çiftler halinde çalıştığı etkili bir posta sistemi oluşturmuşlardır. Bu haberciler günde 240 kilometreye varan mesafelerde mesaj ve hediye taşıma işlemi gerçekleştirmiştir. Taşıma işlemini gerçekleştirdikleri yol güzergâhında birçok yerlerde dinlenme ve depolama alanları bulunmaktadır. Tekerleği kullanmayan İnkalar genellikle bu güzergâhları yürüyerek ya da Lama’ları binek hayvanı olarak kullanarak hareket etmişlerdir.
İnkaların Sırrı Çözülemeyen Yapıları
İnkalar mimarlık ve mühendislik açıdan oldukça ileri bir medeniyettir. Yapmış oldukları birçok yapının nasıl inşa edildiği günümüzde hala çözülemeyen konulardandır. Bu yapılardan biri, günümüzde UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan ve İnkaların en önemli şehirlerinden olan Machu Picchu antik kentidir. 2450 metre yükseklikteki kenti inşa ederken taşıdıkları kayaları nasıl oraya getirdikleri hala çözülememiştir. İnkaların önemli yapılarından biri de kral Pachacuti tarafından 15. yüzyılda yapılan İnka kalesi Saksaywaman harabeleridir. Kalenin yapımında kullanılan devasa kayaların nasıl taşındığı, kaldırılıp nasıl yerine konduğu tam olarak bilinmemektedir.
İnkaların önemli yapılarından biride kanyonların ve geçitlerin üzerine otlardan elde ettikleri halatlarla yaptıkları köprülerdir. Bu Köprüler bölgede yaşayan halk tarafından düzenli olarak onarılmış bakımı yapılmıştır. Peru’nun Huinchiri yakınlarında yer alan keshwa chaca köprüsü İnkaların yapmış olduğu en iyi halat köprü örneklerindendir.
İnkaların İleri Düzey Tıp Bilgisi
İnkalar ile ilgili ortaya çıkan bulgular da tıp alanında oldukça ileri oldukları görülmüştür. Günümüzden 2000 yıl öncesine ait kanıtlara göre, beyin ameliyatının yanı sıra birçok karmaşık ameliyatlar gerçekleştirmişlerdir. Peru’daki yüzlerce kafatası üzerinde yapılan araştırmalar, ameliyatların başarı oranlarının yüzde 80’nin üzerinde olduğunu ortaya çıkarmıştır. Ameliyatlar modern anestezi ve antibiyotikler olmadan yapılmıştır. Kafatasında delik açma, kesme ve kazıma eylemi olarak bilinen trepanasyon yöntemi uygulanmıştır.
Aynı zamanda ölen kişileri mumyalama tekniği kullanmışlardır. Bu mumyalar genellikle seçkin kişilerden oluşmaktadır.
İnkaların İnsan Kurban Etme Törenleri
Çok tanrılı bir inanca sahip olan İnkalar, dünya üzerinde kontrol sahibi olduklarına inanmışlardır. Onlar için imparator yarı tanrı demektir. Tanrıları memnun etmek, doğal afetleri önlemek ve iyi bir hasat elde etmek amacıyla insan kurban etme törenleri gerçekleştirmişlerdir.
Peru’nun kuzeyinde 140’dan fazla çocuk ve 200 lamanın ritüel olarak kurban edildiği tespit edilmiştir. Hayvanların ve çocukların iskelet kalıntılarında, göğsün kesilmesinin yanı sıra kaburgaların kesilip kalbinin çıkarıldığı görülmüştür. 500 yıl önce kurban edilen 3 İnka çocuğunun saçlarında, yoğun olarak koka ve alkol tespit edilmiştir. Ritüelden önce kurbanlara uyuşturucu madde verildiği düşünülmektedir.
İnka Ordularının Yapısı
İnka ordularının yapısı ondalık sisteme dayanmaktadır. 10 kişilik bir ekip ‘chunka kamayuq’ olarak bilinen bir askeri subayın komutası altındadır. 100 kişilik bir ekip de ‘pachaka kuraka’ olarak bilinen askeri komuta altındadır. Aynı zamanda 1.000 kişilik bir ekip de ‘waranqa kuraka’ tarafından yönetilirken, 10.000 kişilik bir ordu ‘hunu kuraka’ tarafından yönetilmiştir. Bütün ordular ise Sapa İnka’nın komutası ve yetkisi altındadır.
İnkalar yazı sistemine sahip olmadıkları için, kayıt tutmak amacıyla düğümlü dizelerin bulunduğu ‘’quipu’’ adlı bir sistem kullanmışlardır.
İspanyollar tarafından ilk yıkılan medeniyetler arasında yer alan İnkalar hakkında birçok bilgi bulunmaktadır. Fakat tam olarak çözüme kavuşmayan konular mevcuttur. Hakkında sabit bilgilerin bulunduğu İnka medeniyetinin gizemli bir yapısı vardır. İnkalardan geriye kalan birçok eserin nasıl yapıldığını bilim çözmekte yetersiz kalmaktadır. Bu sebeple bilim insanları inkaların sahip olduğu ileri düzey bilgileri, dünya dışı varlıklarla ilişkilendirmektedir.
Konu ile ilgili ”Moray Laboratuvarı: İnka İmparatorluğu’nun Gizemli Tarımsal Deney Merkezi” isimli makale için TIKLAYINIZ!
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
