Haçlı Seferleri, 1096-1272 yılları arasında gerçekleşen dönemsel askeri olayları ifade eder. Bu seferler, Avrupalı Katolik Hristiyanlar tarafından Papa’nın isteği doğrultusunda Müslümanların hâkimiyetindeki Orta Doğu topraklarında kontrol sağlamak amacıyla düzenlenmiştir. Kutsal Topraklar olarak kabul edilen Orta Doğu bölgelerini, özellikle Kudüs’ü ele geçirmek ve Hristiyanlık için kutsal sayılan bu toprakları Hristiyan hâkimiyeti altına almak esas amacıdır.
Katolik Kilisesi’ne bağlı Haçlı ordularının ilki olarak düzenlenen Haçlı Seferi, 1096’da başladı ve 1099’da sona erdi. Bu seferler, Orta Doğu ve Anadolu topraklarına 1492’ye kadar toplamda sekiz kez gerçekleştirildi. Haçlı Seferleri, “Haçlı Akınları” veya “Yeniden Fetih” olarak da anılır. Bu seferlerin temel hedefi, 1071’deki Malazgirt Meydan Muharebesi‘nden sonra Anadolu ve Orta Doğu’da güçlenen Türkleri, Hristiyanların kutsal kabul ettiği topraklardan çıkarmaktı. Bu seferlere, düzenli ordu birliklerinin yanı sıra paralı askerler de katıldı.
Haçlı Seferi Düşüncesinin Doğuşu
Haçlı Seferleri’nin ilham kaynağı aslında İspanya ve Portekiz’deki Müslümanların yeniden fethi amacıyla başlatılan Reconquista (Yeniden Fetih) hareketidir. Müslümanlar, İspanya ve Sicilya’da hâkimiyet kurmuşlardı. İber Yarımadası’ndaki Hristiyan krallıklar, ortak bir düşman olarak gördükleri Müslümanların elindeki şehirleri ve özellikle kutsal kabul edilen Kudüs‘ü geri alma amacıyla 9. yüzyıldan 15. yüzyılın sonlarına kadar süren bir hareket başlattılar.
Aslında, 1086 yılında Papa VII. Gregorius, Doğu’ya bir Haçlı Seferi düzenleme düşüncesi taşıyordu. Ancak bu fikir, halefi II. Urbanus’a uygulandı. 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi’nden sonra Anadolu, Türk akınlarına maruz kaldı ve Selçuklu Türkleri güçlü bir hâkimiyet kurdu. Bu başarılı fetihlerle Suriye ve Filistin’i ele geçiren Türkler, Hristiyan dünyasını tedirgin etti.
Politik başarısıyla tanınan Bizans İmparatoru I. Aleksios, Türklerle başa çıkmak için Papa’dan yardım talep etti. Papa, bu isteği kabul etti, ancak asıl amacı Bizans’a yardım etmekten ziyade Doğu topraklarını ve özellikle Kudüs’ü ele geçirmekti. Papalığın görüşlerini benimsemeyen “Hereks” olarak kabul edilen Doğu Hristiyanları üzerinde kontrol sağlamak ve Avrupa’nın içinde bulunduğu krizden kurtarmak olarak düşünülmekteydi. Çünkü 1094’te yaşanan şiddetli kuraklık, açlık, sefalet, salgın hastalıklar ve artan nüfus gibi sorunlar nedeniyle Doğu, Batı’nın gözünde neredeyse cennet gibi bir yer haline gelmişti.
1095’te toplanan Clermont Konseyi‘nde, Papa, Hristiyanları Kudüs’ü ve Doğu topraklarını özellikle havarilerin yaşadığı yerleri ve onlara ait kalıntıları Sarazen Müslümanların elinden kurtarmak amacıyla kutsal bir savaşa davet etti. Dünyevi ve ahiret vaatleriyle Hristiyanları Haçlı Seferi’ne katılmaya ikna etti. Kilise, sadece bir dini kurum olmanın ötesinde, geniş toprakların yöneticisi ve siyasi bir otoriteydi.
Bu dönemde Avrupa toplumu, feodal aileler arasındaki çatışmalar ve şövalyelerin yarattığı kaos içindeydi. Haçlı Seferlerine katılacak kontlar, dükler ve şövalyeler için öncelikli hedef maddi kazançlar ve yeni topraklara sahip olmaktı. Bu nedenle Fransızlar, Normanlar, Lombardlar gibi çeşitli milletlerden oluşan organize bir ordu oluşturuldu ve 1097’de Konstantinopolis’in önlerine geldi. I. Aleksios, bu devasa silahlı güçleri görünce büyük bir endişe duydu. Kendilerine kendi topraklarından geçiş izni vermedi ve onlara Antakya’yı kendisine verme taahhüdüne bağlı kalmadıkça İslam ülkelerine gitmelerine izin vermeyeceğini açıkladı. Aslında amacı, Haçlıları İslam ülkelerine gitmeye teşvik etmek ve Türklerden kaybettiği toprakları geri almayı güvence altına almaktı.
Birinci Haçlı Seferi
1096 yılında başlayan Birinci Haçlı Seferi’nde, I. Aleksios, Robert Curthose ve Pierre L’Hermit gibi liderler, Türk ordusunun başında bulunan I. Kılıçarslan’a karşı savaştı. Üç yıl süren bu sefer sırasında yaklaşık 80.000 Türk askeri hayatını kaybetti. Haçlı Seferlerine, İtalyan Normanlar ordusu ve Franklar ordusu dışında, Loren kökenli ordular da katıldı. Birinci Dorielon Muharebesi’nden sonra Anadolu’yu yağmalayan Haçlılar, ardından Antakya’yı kuşattılar. Kudüs’e ulaştıklarında, 70 binden fazla Müslüman ve Yahudi öldürdüler.
Kudüs Kuşatması, İşgali ve Katliam
Kudüs’ün kuşatılması, Birinci Haçlı Seferi’nin önemli olaylarından biridir. Şehir, Fatimiler ordusu tarafından savunulmaktaydı ve Haçlılar, 5 Temmuz’dan itibaren şehrin surlarına bir dizi başarısız saldırı düzenlediler, ancak geri püskürtüldüler. Cenevizliler ise Filistin sahillerine geldikten sonra, gemilerini parçalayarak tahtalarını Kudüs yakınlarına getirdiler ve iki büyük kuşatma kulesi inşa ettiler. Bu kuleler, 14 Temmuz gecesi şehir surlarının önüne getirildi.
15 Temmuz‘da, Flandralı bir şövalye şehre ilk defa kuzeydoğu kapısı yakınındaki kuleden girmeyi başardı. Ardından Godefroi de Bouillon, kardeşi Eustace Boulogne’lu, Tancerd ve askerleri de şehre girdi. Diğer kuşatma kulesi ilerleyemedi. Haçlı komutanlarından Raymond Saint Gillies ise Fatimi kale komutanı İftika El-Devla’ya teslim olursa kendisi ve ordusu için serbestçe Kudüs’ten ayrılma izni verileceğini bildirdi ve İftikar El-Devle bu teklifi kabul etti, şehir kapılarını açtı.
Ancak, Haçlılar şehre girdikten sonra, Tapınak Tepesi ve çevresinde bulunan Müslümanlar ve Yahudileri hedef alarak büyük bir katliam gerçekleştirdiler. Bu trajik olaylar, Birinci Haçlı Seferi’nin sonucunda Kudüs’ün Haçlılar tarafından ele geçirilmesi ile sonuçlandı.
15 Temmuz 1099 tarihinde, Haçlı Ordusu’nun Kudüs’e girişiyle başlayan karanlık bir dönem yaşandı. O günün öğleden sonrası, akşamı ve ertesi sabahı boyunca, Haçlı askerleri Kudüs şehrindeki Müslüman ve Yahudi nüfusu hedef aldılar. Bu vahşi saldırılar sonucunda büyük bir soykırım gerçekleşti ve iki gün içinde şehirde bulunan 70 binden fazla kişi hunharca katledildi. Kudüs’ün merkezi, Müslüman Araplar ve Yahudilerden temizlendi.
Kudüslü Arap Müslümanlarının çoğu Mescid-i Aksa camisine ve Harem-i Şerif‘e sığındı, aynı zamanda Yahudiler Batı Duvarı (Ağlama Duvarı) kenarındaki sinagoglarına çekildi. Batı Avrupalı Haçlıların kaynaklarına göre, Harem-i Şerif ve Süleyman Tapınak Tepesi üzerindeki Müslümanlar ve Yahudiler, kendi tapınaklarına sığınmış olsalar bile acımasızca öldürüldüler.
Bu korkunç olayları yaşayan ve adı bilinmeyen bir yazar, Latince tarih eseri “Gesta Francorum“da şu şekilde anlatır:
“Askerlerimiz onları Süleyman Tapınağı’na kadar takip ederek öldürdüler; burada öylesine büyük bir katliam gerçekleşti ki ölenlerin kanı, katliama devam eden askerlerimizin ayak bileklerine kadar yükseldi.“
Birinci Haçlı Seferi, hem Hristiyanlar hem de modern tarihçiler tarafından büyük bir başarı olarak değerlendirilmektedir. Bu seferin bir aşaması olan “Baronların Haçlı Seferi,” çoğunluğu Frank kökenli Hristiyanların Kudüs’ü ele geçirmesiyle sonuçlandı. Bu Haçlı Seferi’nden sonra Selahaddin Eyyubi‘nin 1187 yılında Kudüs’ü geri almasına kadar Hristiyanların elinde Kutsal Kudüs Devleti başkenti olarak kaldı.
Ayrıca, Birinci Haçlı Seferi’nin etkisiyle 1100 yılında Anadolu’nun güneyi, Suriye, Lübnan ve Filistin’de, Frank asıllı Hristiyan hükümdarlarının yönetiminde dört farklı Haçlı devletinin kurulmasına yol açtı.
İkinci Haçlı Seferi
1147’de başlayıp 1149’da sona eren İkinci Haçlı Seferi, Kudüs Krallığı ile Anadolu Selçuklu Devleti arasında gerçekleşti. Seferlere, Tapınak Şövalyeleri ve Bizans İmparatorluğu’na ait ordular da katıldı. Bu seferler sırasında, Fatımiler ve Abbasiler, Anadolu Selçuklu Devleti’nin yanında yer aldılar.
Üçüncü Haçlı Seferi
1187-1192 yılları arasında gerçekleşen Üçüncü Haçlı Seferi’nde, 100 bin kişilik Haçlı Ordusu ile 120 bin kişilik Anadolu Selçuklu ordusu karşı karşıya geldi. Seferler, Ramla Antlaşması ve Hristiyanların Kudüs’ü terk etmesi ile sona erdi.
Dördüncü Haçlı Seferi
1200-1204 yılları arasında yaşanan Dördüncü Haçlı Seferi’nin sonunda, Latin İmparatorluğu kuruldu. Haçlı ordusu, İstanbul’u kuşattı ve şehirde birçok binayı yaktı.
Beşinci Haçlı Seferi
1217-1221 yılları arasında gerçekleşen Beşinci Haçlı Seferi, Mısır’da gerçekleşti. Dimyat, Haçlılar tarafından kuşatıldı, ancak sefer, Anadolu Selçuklu Devleti ve Eyyubilerin kesin zaferiyle sonuçlandı.
Altıncı Haçlı Seferi
1228’de başlayıp 1229’da Kudüs’ün Haçlı Ordusuna iade edilmesiyle sonuçlanan Altıncı Haçlı Seferi, diğer seferlerden farklı olarak çok az çatışma içeriyordu.
Yedinci Haçlı Seferi
1248-1254 yılları arasında gerçekleşen Yedinci Haçlı Seferi’nde, 6 yıl süren savaşın sonunda Fransa Krallığına bağlı ordular Mısır’ı terk etti.
Sekizinci Haçlı Seferi
1270 yılında gerçekleşen Sekizinci Haçlı Seferi sonucunda Tunus Antlaşması imzalandı.
Haçlı Seferleri Nedenleri
- Kudüs’ün kutsal topraklarının Hristiyanlar tarafından geri alınmak istenmesi.
- İslam’ın daha fazla yayılmasının engellenmek istenmesi.
- Avrupa’nın ekonomik kalkınmasının teşvik edilmesi.
- Ticaret yollarının ele geçirilmesi.
- Şövalyelerin güçlerini göstermek ve ün kazanmak istenmesi.
Haçlı Seferleri Sonuçları
- Avrupa halkının kilise ve Papa’ya olan güveninin sarsılması.
- Trabzon Rum Pontus ve İznik Rum Devletleri’nin kurulması.
- Krallıkların ve kilisenin güç kaybetmesi, burjuva sınıfının güç kazanması.
- Matbaa ve barut gibi yeni icatların Avrupa ülkelerine getirilmesi.
- Hristiyanlık ve İslam arasındaki çatışmanın artması.
