Rosetta Taşı veya Reşid Taşı, antik Mısır dönemine ait önemli bir arkeolojik buluntu ve yazıt parçasıdır. Etkileyici bir keşif olarak tarihe geçen Rosetta Taşı, Fransız askeri tarafından Mısır’da yapılan bir kale kazısında tesadüfen bulunmuş ve ardından Fransızlar tarafından kurulan enstitüye gönderilmiştir.
Rosetta Taşı, Mısır’da üç önemli tapınağa gönderilmek üzere hazırlanmış ve üç farklı dilde yazılmış bir anıttır. Bu diller; Mısır halkının kullandığı Demotik, gizemli Hiyeroglif ve Antik Yunanca olarak belirlenir. Ne yazık ki, taşın bir bölümü kırılmıştır, ancak yine de üzerinde 14 satır hiyeroglif, 32 satır Demotik ve 53 satır Antik Yunan yazısı mevcuttur.
Bu farklı diller sayesinde Mısır halkı, asiller ve Yunanlar arasında antlaşmanın metnini rahatlıkla okuyabilmeyi başarmışlardır. Rosetta Taşı, antik döneme ait bu önemli bilgi define sandığı, Mısır’ın tarihini ve yazı sistemlerini çözümleyerek günümüze ışık tutmuştur.
Rosetta Taşı’nın Özellikleri ve Tarihi
Yüzyıllardır çözülemeyen gizemli Hiyeroglifler, Napolyon‘un 1798 yılındaki Mısır Seferi sırasında bulunan bu taş sayesinde sonunda aydınlanmıştır. Antik Mısır yazılarının çözülmeden önce, arkeologlar, Hiyerogliflerin Mısır’ın tufandan önceki yaşamına ait semboller olduğunu düşünmüşlerdir. Ancak MÖ 196 yılında yazıldığı tahmin edilen bu taş, Rosetta kasabasından adını almıştır ve granit ya da siyah bazalttan yapılmış olup, ağırlığı 760 kg’dan fazladır.
Büyük İskender‘in Mısır’ı fethinden sonra Ptolemaios Hanedanı’nın hükümdarlarından biri tarafından yazdırılmıştır. Taşın içinde, Demotik ve Hiyeroglif alfabelerinin yanı sıra, okunabilen Yunanca bir metin de bulunması, pek çok araştırmacının ilgisini çekmiştir. Bu durum, aynı metnin üç ayrı dilde yazıldığına işaret etmektedir. Taşın sırrını çözen araştırmacı, 1822 yılında, eski Mısır yazılarının güncel kıpti diline benzediğini keşfeden Jean-Francois Champollion olmuştur. Ayrıca, Yazıtın Yunanca kısmını Hiyerogliflerle kıyaslayan Champollion’a yardımcı olan İngiliz araştırmacı Thomas Young’ın çalışmaları da önemli bir rol oynamıştır.
Antik Mısır yazılarının çözülmesiyle birlikte Mısır bilim, yani Antik Mısır bilimi doğmuş ve tarihimizdeki geçmiş yüzyılların daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamıştır. Bu benzersiz taş, günümüzde British Museum’da sergilenmektedir. İnsanlığın tarihini anlamamıza yardımcı olan önemli bir arkeolojik eser olarak değerini korumaktadır.
Rosetta Taşı’nda Yazanlar
Rosetta Taşı, belli başlı üç farklı dilde yazılmış olan bir metni içermektedir: Demotik (Mısır halkının kullandığı dil), Hiyeroglif ve Antik Yunanca. Bu durum, Mısır halkı, asilleri ve Yunanlar arasında bir antlaşmayı anlamalarına olanak tanımıştır.
Mısır halkının anlayabileceği Demotik yazısı, gizemli ve çözülemeyen Hiyeroglifler ile Yunanca yazıları birleştiren Rosetta Taşı, antik Mısır yazılarının çözülmesinde büyük bir dönüm noktası olmuştur. Taşın üzerindeki üç dilin karşılaştırılması sayesinde, bilim insanları, Hiyeroglifleri çözmek için ipuçları elde etmişlerdir.
14 satır Hiyeroglif: Bu kısım, Mısır’ın eski dönemine ait geleneksel hiyeroglif yazısıyla yazılmıştır ve çoğunlukla kraliyet dekretini anlatır.
32 satır Demotik: Mısır halkının kullandığı demotik dilde yazılmıştır ve yine kraliyet dekreti hakkında bilgiler içerir.
53 satır Antik Yunanca: Bu kısım, Yunanca dilinde yazılmıştır ve yine kraliyet dekretine dair bilgiler verir.
Metin, Mısır’ın Ptolemaik dönemine ait bir kraliyet dekretidir ve Mısır firavunu IV. Ptolemaios’un (Yunan kaynaklarda Ptolemaios V olarak da anılır) tahta geçişiyle ilgili hükümleri içerir. Ayrıca, metinde krala ve krallığa duyulan saygı ve sevgi ifadeleri yer almaktadır.
