Pirin Antik Kenti olarak da bilinen Perre Antik Kenti; Adıyaman şehir merkezine 5 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Kent, Helenistik dönemin krallıklarından biri olan Komagene Krallığı’nın en büyük 5 kentinden biridir. Antik çağdaki konumu nedeniyle hem dini hem de jeopolitik açıdan en önemli şehirlerden biri haline gelmiştir. O dönemde sanayi üretimi olduğu düşünülen kentte, üretim yerleri ve kayaya oyulmuş mezarlar dikkat çeken yapılar arasında yer alıyor.
Perre Antik Kenti, başkent olarak kullanılan Melitene (Malatya) ve Samosata (Samsat) yol güzergahı üzerinde yer almaktadır. Kentle ilgili ilk bilgiler Bizans dönemi kayıtlarındadır. Kent MS. 325 yılında Niceaia’da (İznik) yapılan Birinci İznik İncil Konseyi toplantısına şehir adına bir temsilci gönderdiği antik belgelerde geçmektedir. Bu nedenle şehrin dini bir merkez olduğu düşünülmektedir. Antik Roma kaynakları şehrin suyunun güzelliğinden bahseder. Bu nedenle kervanlar, ordular ve yolcular tarafından dinlenme yeri olarak kullanılmıştır. 2022 yılında yapılan kazılarda kentte önemli eserler gün yüzüne çıkarıldı.
Perre Antik Kentinin Önemli Yapıları
Perre Antik Kenti, antik yerleşim yerlerinden farklı olarak kayalara şekil verilerek bir tepe üzerine kurulmuştur. Kente kesme taş getirilmediği, sadece kayaların dönemin mimarları veya insanları tarafından şekillendirildiği görülmektedir. Geniş bir alanı kaplayan kentte halen kullanılmakta olan kaya mezarları, surlar, sarnıç ve Roma çeşmesi kentin önemli yapılarındandır. Aynı zamanda 700 bin yıllık halı dokuma atölyesi, su kanalları ve Roma dönemine ait çeşitli mimari yapılar bulunmaktadır. Kentte yapılan kazılar sırasında 500 metrekarelik alanda o dönemde ekmek yapımında kullanılan 1500 yıllık bir ekmek fırını keşfedildi.
Kentte 2021 yılında yapılan kazılarda Romalı askerlere verilen bronz bir askeri diploma ortaya çıkarıldı. 2022 yılında yapılan kazılarda, Roma ordusunun başarılı askerlerine verilen 1800 yıllık bronz madalya bulundu. Bronz madalyanın üzerinde Medusa’nın başı işlenmiştir. Medusa’nın başının bir tür koruyucu sembol işlevi gördüğü düşünülmektedir. Bronz madalyanın geçit törenlerinde askerlerin göğüs zırhlarına ve bazen de birliklerin pankartlarına takıldığı bilinmektedir. Bulunan diploma ve madalya, Roma İmparatorluğu döneminde Romalı askerlerin şehre yerleştirildiğinin önemli göstergelerinden biridir.
Perre Antik Kenti Oda Mezarları
Perre Antik Kenti’nde Roma dönemine tarihlenen kayaya oyulmuş çok sayıda mezar bulunmaktadır. Aile mezarları olarak tasarlanan bu türbelerdeki oda sayısı 1 ile 3 arasında değişmektedir. Odadaki gömü yerleri çoğunlukla kemerli nişler şeklindedir. Mezar yerlerinin bir kısmı dikdörtgen, bir kısmı üçgen şeklindedir. Defin için kullanılan mezarlar, kayaya oyulmuş lahit şeklindeki kayıklardan oluşmaktadır. Oda mezarların giriş kısmı dikdörtgen veya kemerli üçgen alınlıklıdır. Mezarlarda oturan kadın veya ayakta erkek tasvirlerinden oluşan kabartmalar bulunmaktadır.
Perre Antik Kenti Şarap Üretim Birimleri
Perre Antik Kenti’nin bulunduğu bölgede bağcılığın önemli bir faaliyet olduğu bilinmektedir. Kırsal yerleşmelerde bağcılık yapıldığını gösteren çok sayıda yerleşme tespit edilmiştir. Nekropolün bulunduğu alanda endüstriyel üretimin yapıldığını gösteren birçok yapı bulunmaktadır. Açık alanda tamamı kayaya oyulmuş kırma kabı, toplama havuzu ve ağırlık taşı gibi yapılar bulunmaktadır. Bazı kısımlarda sadece kapları kırdığı düşünülen toplama havuzları bulunmaktadır.
Endüstriyel üretim alanı olarak kullanıldığı düşünülen Perre Antik Kenti’nde yapının bir benzeri yok. HANIM. 4. ve 7. yüzyıllar arasında kullanıldığı düşünülen bu yapılar, seki şeklinde bir platform ve dikdörtgen havuzlardan oluşmaktadır. Birden fazla birimin yer aldığı bu havuzlarda, birinden diğerine geçişi sağlayan dikdörtgen pencereler bulunmaktadır. Havuzların şarap üretimi ve boyama için tekstil ve deri üretiminde kullanıldığı tahmin edilmektedir. Üretim modeli olarak basit pres, pres kollu pres ve pres kollu ağırlıklı pres olmak üzere 3 farklı uygulama belirlenmiştir.
Perre Antik Kentindeki Sarnıç
Antik kentte endüstriyel üretim alanı ve defin törenlerinde ihtiyaç duyulan suyu sağlamak için kullanıldığı düşünülen su sarnıçları bulunuyor. Sarnıcın doğusunda eğimle derinleşen 44 basamaklı bir tünel bulunmaktadır. Bu tünel, kemerli bir kapı ile sarnıcın ana gövdesine baca şeklinde bağlanmaktadır. Sarnıcın ana gövdesi 1.5 metrekare ölçülerinde kare formdadır.
