Kayaköy, eski adıyla Levissi; Muğla ilinin Fethiye ilçesinde bulunmaktadır. Deniz kenarında muhteşem bir yamaca kurulmuş bu köy eski bir Rum yerleşimi. Yüzlerce yıl önce terk edilmiş olan köy, “Hayalet Köy” olarak da biliniyor. Köyü terk etmek zorunda kalan binlerce kişinin ve yıkılan evlerinin acıklı hikayesi dikkat çekiyor. Köyün yapımında kullanılan taş malzemelerden yapılmış evler hayranlık uyandırıyor. Binlerce yapının yer aldığı tarihi köy, yerli ve yabancı turistlerden yoğun ilgi görüyor.
Kayaköy, Muğla’ya 147 kilometre, Fethiye’ye 7 kilometre uzaklıktadır. Yamaçta çamların arasında sıralanan evler, biri diğerinin yolunu kapatmayacak şekilde tasarlanmış. Yunanlılar; Bereketli toprakları dikim ve dikim için kullandıklarından bu kayalık ve taşlık yamacı yerleşim yeri olarak kullanmışlardır. Köyde terkedilmeden önce 1922 yılına kadar 25 bin kişinin yaşadığı tahmin ediliyor.
Kayaköy’ün Binlerce Yıllık Tarihi
Likya Uygarlığı’nın kentlerinden biri olan Kayaköy’ün tarihi M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanmaktadır. O zamanki adı Karmylassos olan köyden günümüze sadece kaya mezarları ve lahitler gelebilmiştir. Köyde ortaya çıkarılan en eski buluntular M.Ö. 4. yüzyıla aittir. Hristiyan cemaatinin 13. yüzyıldan beri yaşadığı bilinmektedir.
Osmanlı döneminde Rumların bölgeye yerleşmesiyle birlikte köyün adı Levissi olmuştur. Rumlar tarafından küçük bir köy olarak kurulan Levissi Köyü, yıllar içinde göçmen almış ve gelişmiştir. 1400’lü yıllarda bölgeye Türkler yerleşmiş, Türkler ve Rumlar uzun yıllar birlikte yaşamışlardır. Osmanlı tahrir defterlerinde Oğuzların Kayı boyuna mensup Türkmenlerin bu bölgeye yerleştiği belirtilmektedir. Bölgede Türkmenlerin yaşadığı köyün adı “Kayı Köyü” olarak geçmektedir.
Kayaköy’ün Terk Edilme Nedeni
1880’lerde Anadolu’nun batı kıyılarında ayaklanmalar patlak verdi ve Türk-Yunan ilişkileri bozulmaya başladı. Anadolu’da Kurtuluş Savaşı’ndan sonra Yunanistan ile Türkiye arasında bir mübadele anlaşması imzalandı. Bu anlaşmaya göre Anadolu’daki Rumlar ve Yunanistan’daki Türkler yerlerinden edildi.
Köyü terk etmek zorunda kalan Rumlar, tekrar döneceklerini düşündükleri için birçok eşyasını Türk komşularına emanet ettiler. Ama gidenler bir daha geri dönemediler. Yunanlılardan boşaltılan köylere Yunanistan’dan gelen Türk göçmenler yerleştirildi. Ancak gelenler köydeki yaşama uyum sağlayamamış ve yakınlardaki daha uygun alanlara yerleşmeyi tercih etmişlerdir.
Aynı zamanda 1957 yılındaki Fethiye depremi de köyün terk edilme sebepleri arasındadır. Depremden sonra evlerin çoğu yıkılmış ve oturulamaz hale gelmiştir. Olaylardan sonra köy tamamen terk edilmiş ve hayalet köy olarak varlığını sürdürmüştür.
Kayaköy’deki Önemli Binalar
Zamanında barışın ve refahın hüküm sürdüğü Kayaköy’den onlarca yapı kaldı. Günümüzde harap durumda olan bu binalar ve evler koruma altındadır. Köydeki önemli yapılar arasında 2 kilise, 14 şapel ve 3500 ev bulunmaktadır. Yukarı Kilise olarak bilinen Taksiyarhis Kilisesi, köyün tepesinde yer almaktadır. Üst kiliseden daha sağlam olan alt kilise ise Panaghia Pirgiotissa kilisesidir. Alt kilisenin 1960’lı yıllara kadar cami olarak kullanıldığı bilinmektedir. Kilisede, St. İsa ve havarilerini tasvir eden freskler bulunmaktadır.
Mübadele öncesi köyde kız ve erkek çocuklar için ayrı ilkokullar yapıldı. Buğday öğütmek için yel değirmenleri kurulmuş, eczaneler, çeşmeler, matbaalar ve birçok dükkan inşa edilmiştir. Köyün su ihtiyacını karşılamak için su sarnıçları yapılmıştır. Hatta ilk yerel gazete olan ‘Karya’ burada basılmıştır. Rumca eğitim veren okulların mezunları eğitimlerine devam etmeleri için İstanbul, Atina ve Rodos’a gönderildi. 2011 yılında köyde bulunan 736 yapı, kilise ve şapel Muğla Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından anıtsal yapı olarak tescil edilmiştir.
