Kudüs, dünyanın en eski ve en kutsal şehirlerinden biri olarak tarih boyunca dikkatleri üzerine çekmiştir. İbrahimî dinlerin doğuşundan günümüze kadar uzanan zengin geçmişiyle Kudüs, insanlığın kaderini etkileyen bir merkez haline gelmiştir. Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam’ın kutsal bir merkezi olan Kudüs, yüzyıllar boyunca pek çok medeniyetin hüküm sürdüğü bir kavşak noktası olmuştur.
Tarih boyunca birçok önemli olaya ev sahipliği yapmış ve hâlâ gerçekleşmesi beklenen olaylarla dolu bir şehir olarak bilinir. Bu yazıda, Kudüs’ün gerçekleşmiş ve gelecekte gerçekleşmesi beklenen olaylarını ve bu olayların dinlerin kaderini nasıl etkilediğini inceleyeceğiz.
Kudüs’ün Gizemleri ve Efsaneleri
Kudüs’ün gizemleri ve efsaneleri, ziyaretçilerini etkisi altına alacak kadar derindir. Ancak Kudüs hakkında bilinmeyen dini gerçekler vardır. Bu gerçekler, şehri bu kadar önemli ve tartışmalı kılan unsurlardır.
Kudüs’ün adı, İslam’ın erken dönemlerinde Beytü’l Makdis olarak bilinmekteydi; ancak 10. yüzyıldan itibaren Kudüs ismi daha yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı. Kudüs, İbranice’de “Yeruşalayim”, Aramice’de “Yeruşlem”, Süryanice’de “Urislam” ve Asurca’da “Uru Salim” olarak adlandırılmıştır. Arapça’da ise Kudüs, “kutsal” ya da “Kutsal Tapınak” anlamına gelir. Ancak adı ne olursa olsun tarih boyunca Kudüs çatışmaların, işgallerin ve saldırıların merkezi olmuştur. Yüzyıllardır 23 işgal, 52 saldırı ve 44 kez ele geçirilip yeniden kurtarılmayı yaşayan tek kent olmuştur.
Kudüs, sadece İsrail-Filistin çatışmasıyla değil, aynı zamanda dinlerin, mezheplerin ve milletlerin çatışma noktası olarak da bilinir. Her biri kendi inançlarına göre şehri kutsallaştıran efsaneler ve olaylarla doludur. Yaklaşık iki milyon kişinin yaşadığı bu şehirde, Araplar ve Museviler başta olmak üzere çeşitli milletlerden insanlar barınır.
Kudüs’ün tarihi merkezi dört ana bölümden oluşur: Müslüman, Musevi, Hristiyan ve Ermeni mahalleleri. Her biri kendi inançlarına göre kutsal saydıkları yerlere ev sahipliği yaparlar. Mescid-i Aksa Müslümanlar için, Süleyman Tapınağı‘nın kalan tek bölümü olan Ağlama Duvarı ise Museviler için önemlidir. Hristiyanlar ise Hz. İsa’nın çarmıha gerildiğine ve kabrine konulduğuna inandıkları Kutsal Kabir Kilisesi’ni ziyaret ederler. Bu yerler, Yahudilik, İslam ve Hristiyanlık için kutsal kabul edilir. Bu inançlara göre, bu şehirde gerçekleşecek olaylar, dinlerin kaderini belirler.
Museviler İçin Kudüs: Vadedilmiş Toprakların Merkezi
Museviler için Kudüs, vadedilmiş toprakların merkezidir ve Tanrı tarafından Hz. İbrahim’e ve soydaşlarına vaat edilmiş bir bölgedir. Kudüs’ün sınırlarının tam olarak belirtilmemiş olması, çeşitli komplo teorilerinin doğmasına yol açmıştır. Bazılarına göre bu topraklar, Mısır’dan Urfa’ya kadar olan geniş bir bölgeyi Arz-ı Mevudu ifade eder.
Bazı komplo teorisyenlerine göre ise İsrail bayrağındaki iki mavi şerit, Nil ve Fırat arasındaki toprakları temsil ediyor ve bu bölge, çevre ülkeler için her zaman potansiyel bir tehdit oluşturuyor. Bu nedenle günümüzde hâlâ Filistin’de çatışmalar yaşanıyor.
Kur’an-ı Kerim’de 41 yerde adı geçen İsrailoğulları, Hz. Yakub’un soyundan gelir. Bu kavim, Hz. Yusuf döneminde Mısır’a yerleşir ve Hz. Musa öncülüğünde Mısır’dan çıkarılıncaya kadar o bölgede yaşar.
Musevilik inancında, dinin temelini oluşturan On Emir, İsrailoğullarının Mısır’dan çıkmaları üzerine kendilerine verilir. Bu yasaların saklandığı kutsal sanduka için Hz. Davut’tan büyük bir tapınak inşa etmesi istenir. Hz. Davut peygamber, Kudüs’ü kurar ve bu yeni kente Ahit Sandığını getirir. Ancak Hz. Davut peygamber, büyük Tapınağı yapmaya niyet etse de bunu gerçekleştiremez. Oğlu Hz. Süleyman ise tapınağı inşa eder ve Ahit Sandığını tapınağın altına yerleştirir. Bu nedenle, Museviler, geleceklerinin kaderinin Kudüs’e bağlı olduğuna inanır.
Eğer Süleyman Mabedini yeniden inşa ederlerse, kurtarıcıları Mesih gelecek ve böylece dünyaya hükmedeceklerdir. Ayrıca, Musevilere göre Tanrı, dünyayı yarattığı zaman tahtının altından bir parça koparıp boşluğa fırlatmış ve bu taşın yeryüzünde düştüğü yer Kudüs olmuştur. Onlara göre, yeryüzünün merkezi bu taş ve üzerine inşa edilen kutsal tapınaktır.
Müslümanların Mescid-i Aksa dedikleri bu yere Yahudiler Tapınak Tepesi (Har ha Bayt) der. Yahudi inancına göre Hz. İbrahim oğlu Hz. İshak’ı Tanrı’ya kurban etmek için buraya getirmiştir.
Süleyman mabedinin Hz. Süleyman tarafından, Masonluğun atası sayılan Hiram usta tarafından inşa ettirildiği de söylenir. Her ne kadar bu yapı birçok kez yıkılmış olsa da, ikinci tapınak milattan önce 352 yılında halk lideri Zerrubabel, peygamberleri Ezra ve Nehri tarafından inşa edilir. İncil’de yazıldığına göre Davut’un oğlu Süleyman, İbranice “Tanrı” anlamına gelen Yehova adına ilk Tapınağı yaptırır ve böylece Kudüs, Yahudiliğin merkezi haline gelir.
Kudüs, milattan sonra 70 yılında, General Titus‘un komutasındaki Roma İmparatorluğu birlikleri tarafından bir kez daha yıkılır. Geriye yalnızca günümüzde Ağlama Duvarı olarak bilinen duvar kalır. Yüzyıllardır, bu duvarın önünde insanlar gözyaşı döküyor, dilekler tutuyor ve dualar ediyorlar.
Müslümanlar için bu duvar, Hz. Peygamberin Miraç için gelirken bindiği Burak adlı bineğini bağladığı yerdir. Yahudilere burada ibadet izni Kanuni Sultan Süleyman döneminde verildi. O zamana kadar yani Romalıların onları Kudüs’ten çıkardığı günden beri orada Yahudilerin bir ibadet mahalli yoktu.
Musevilere göre, Mesih geldiğinde üçüncü ve son Tapınak ebediyen ayakta kalacak ve ibadetlerini layıkıyla yapabilecekler. Ancak bu zamana kadar, dualarını farklı yollarla iletiyorlar; mektup yazarak dileklerini Ağlama Duvarına sıkıştırıyorlar. Bu mektuplar özel görevliler tarafından toplanıp Kudüs’ün kutsal Zeytin Dağı mezarlığında gömülüyor.
Zeytin Dağı, Mesih’in geleceği ve kurtuluşun başlayacağı yer olarak kabul edilir. Bu nedenle, dünyadaki en zenginler, bu ana şahitlik etmek için Zeytin Dağı‘nda mezarlar satın alıyorlar. İnanışlarına göre, mezarlarından çıkıp Mesih ile beraber mabede yürüyeceklerdir. Bir zamanlar Süleyman Tapınağı’nın altına gömüldüğüne inanılan On Emirin bulunduğu Ahit Sandığının bugün nerede olduğu bilinmiyor.
Hristiyanlar İçin Kudüs: Hz. İsa’nın Mezarının Bulunduğu Yer
Hz. İsa’nın kutsal kâsesi de gizemini koruyan bir konu. İncil’de, Hz. İsa’nın son akşam yemeğinde içtiği kâse kutsal sayılır. Bu kâse, Hz. İsa’nın karısı olduğu düşünülen Maria Magdalena (Mecdelli Meryem) tarafından saklandığına inanılır. Asırlardır bu kâseyi arayan hazine avcısı ve arkeologlar, kâsenin kendilerine ölümsüzlük kapılarını açacağına inanıyorlar.
Bazı iddialara göre Maria Magdalena, Hz. İsa’nın çocuğunu taşıyarak Fransa’ya kaçtı ve burada soyunu devam ettirdi. Sion Tarikatı ise Hz. İsa’nın torunlarını korumak için yüzyıllardır mücadele ediyor. Bu örgütün üyeleri arasında Isaac Newton, Victor Hugo ve Leonardo Da Vinci gibi ünlü isimler bulunur.
Hz. İsa’nın mezarının, Kudüs’ün eski kent bölgesinde bulunan ve 1555 yılı veya daha eski bir dönemde mermerle kaplanmış Kutsal Kabir Kilisesinin içinde olduğu düşünülüyor. Hristiyanlar, Kudüs’ü Hz. Âdem’in yaratıldığı ve gömüldüğü yer, Hz. İsa Mesih’in izlerini taşıyan şehir olarak görüyorlar. Tüm bu olaylar, Kudüs’ü Hristiyanlar için eşsiz bir şehir haline getiriyor. Bu nedenle, dünyadaki bütün kilise binalarının yüzleri Kudüs’e dönüktür.
Hristiyanlar, her kilisedeki cemaati, Kudüs’teki Kutsal Kabir Kilisesi’ne bağladığına inanır. Rivayete göre, Hz. İsa’nın çarmıha gerildiği yol olan Çile Yolu, Hristiyan âleminin çoğu için dünyadaki en önemli sokaktır ve hac için en önemli güzergâhtır. Bazı Hristiyan hacılar bu yolu omuzlarında haçlar taşıyarak geçerler. Hz. İsa’nın çarmıhla geçerken üç kez düştüğü yere, Üçüncü Kilise adında bir kilise inşa edilmiştir. Bu mekân aynı zamanda Kıyamet Kilisesi olarak da adlandırılır ve Hz. İsa Mesih’in mezarının bulunduğuna inanılır.
Katolikler, Rum Ortodokslar, Ermeniler, Süryaniler, Kıptiler ve Habeşliler, Kutsal Kabir Kilisesi’nde makamı olan cemaatlerdir. Örneğin, Osmanlı döneminde, cemaatler kilisedeki daha fazla alan için sürekli çatışıyorlardı. 1792’de yeni bir fermanla, kilisede altı mezhebin egemenlik alanlarının sınırları son derece ayrıntılı bir şekilde belirlendi ve bu fermanın 1862’de değiştirilemeyeceği teyit edildi. Osmanlılar, kilisenin anahtarını daha önce Selahattin Eyyubi döneminde alınan karara uyarak Müslümanlara verdiler. Bugün hala, kilisenin kapısı, Cudi ailesinin bir üyesi tarafından son derece törensel bir protokol ile açılıp kapatılıyor.
Hristiyanlar, Hz. İsa’nın bu şehirde geri döneceğini bekliyorlar. Mesih, bu şehre inecek ve yeryüzünde bin yıl sürecek Tanrı Krallığı’nı kuracak, Deccal‘in hâkimiyetine son verecek ve iyilerle kötülerin savaşı, yani Armageddon‘a komutanlık edecek.
Müslümanlar İçin Kudüs: Hz. Muhammed’in (sav) Miraca Yükseldiği Yer
Kudüs ismi, İsrâ suresinde iki yerde “Beytü’l-Makdis” olarak geçer ve Kur’an-ı Kerim’de, Mescid-i Aksa’nın çevresinin mübarek kılındığı belirtilir. Mescid-i Aksa, bir camiye değil, 150 kilometrekarelik bir alanı ifade eder. Hz. Muhammed (sav), Mekke ve Medine dönemlerinde Kâbe’yi önüne alarak Kudüs’e doğru namaz kılıyordu. Bunun nedeni, Miraç’tır. Yani Hz. Muhammed’in (sav) Mescid-i Aksa’dan göğe yükselmesidir.
Yaygın İslam inancına göre Miraç, Hz. Muhammed’in (sav) peygamberliğinin 12 veya 13. yılında gerçekleşmiştir. Hz. Muhammed (sav), uyku ile uyanıklık arasında bir durumdayken Cebrail yanına gelmiş, göğsünü açarak kalbini zemzemle yıkamış ve sonra da Burak adındaki bir binek üzerinde onu Kudüs’e götürmüştür.
Hz. Muhammed’i (sav) burada önceki bazı peygamberler karşılamış ve onu kendilerine imam yaparak arkasında topluca namaz kılmışlardır. Daha sonra semaya yükseltilen Hz. Muhammed (sav), orada tüm peygamberlerle görüşmüştür. Bu zamandan ve mekândan bağımsız ziyarette, Hz. Muhammed’e (sav) cennet ve cehennemin gösterildiği rivayet edilir.
Mescidi Aksa Nasıl Yapıldı?
Müslümanlar Kudüs’ü ilk olarak 638’de fethettiğinde, şehrin anahtarı sadece halifeye teslim edileceği açıklaması üzerine Halife Hz. Ömer bizzat Kudüs’e gitti. Hz. Ömer, molozlar altında kalan yeri temizletip orada cemaate namaz kıldırdıktan sonra buraya bir mescit yaptırdı. Hazreti Ömer’in ismini taşıyan bu mescit Yahudi Mahallesi’nde yer alır ve 1967 yılından beri ziyaretlere kapalıdır.
Kıblenin Kâbe olduğu vahiy gelene kadar ilk kıble Mescidi Aksa idi. Müslümanlar için Kâbe’ye dönülmesi emrolunduğunda Hz. Muhammed (sav), cemaatle birlikte yüzünü Kâbe’ye çevirir ve bundan sonra Müslümanlar için kıble artık Mescidi Aksa değil, Kâbe’dir.
Haçlı İstilası sonrası, büyük kısmı Tapınak Şövalyelerine verilen Mescid-i Aksa, Müslüman komutan Selahaddin Eyyubi‘nin geri alacağı tarihe kadar, yani 1217’ye kadar bu Hristiyan tarikatının elinde kaldı. Bu süre boyunca Mescid-i Aksa’nın önemi daha da arttı. Çünkü Mescid-i Aksa’nın orta avlusunda bulunan Muallak Kayası, dünyanın merkezi olarak kabul edilir. Hz. Nuh’un gemisinin tufandan sonra bu kayaya oturduğu inanışları da vardır.
Kudüs denilince Mescid-i Aksa ile karıştırılan başka bir yer de Kubbet-üs Sahra’dır. Kubbet-üs Sahra, İslam mimarisinin bilinen ilk kubbeli yapısıdır. Emevi Halifesi Abdülmelik bin Mervan tarafından 689-691 yılları arasında inşa ettirilen yapı, Kudüs’ün fethinden sonra Hz. Ömer tarafından namaz kıldırılan yer üzerine inşa edildiği için “Ömer Camii” olarak da bilinir. İçinde Muallak Taşı yer alır, bu taş havada asılı duran kaya anlamına gelir. Kubbet-üs Sahra’nın tam ortasında yer alan bu taş, içeriden tavana bakıldığında havada asılıymış izlenimi verir. Rivayetlere göre, Hz. İbrahim’in oğlu İsmail’i kurban etmek için bu kayanın üzerine yatırıldığı söylenir.
Bu alan, dünyada Müslümanlar haricinde kimsenin giremediği iki alandan biridir. Diğeri Kâbe’nin bulunduğu alan, yani harem-i Şerif’tir. Bu alanları ziyaret edenlerin kelime-i şehadet getirmesi, yani Müslüman olduklarını ispat etmesi istenir. Kudüs, öyle bir yerdir ki, gidenleri kendine hayran bırakır, mest eder. Hangi dinden olursa olsun, Kudüs’ü ziyaret edenler, oranın mistik ve gizemli havasına kapılır.
WhatsApp grubumuza katılmak için TIKLAYINIZ!
