Çin, bilimsel ve teknolojik hamleleriyle öne çıkan bir ülkedir. Sonunda, güneşten beş kat daha sıcak olan yapay bir güneş yaratmak için inanılmaz bir hamle yaptı. Son deneyde 70 milyon derece sıcaklığa ulaşan yapay güneş, 20 dakika boyunca sıcaklığını korumaya devam etti.
Proje bilim adamları tarafından “Sınırsız Temiz Enerji” fikri ile ortaya çıkmıştır. Nükleer enerjinin gücünden yararlanılarak güneşte doğal olarak meydana gelen reaksiyonları taklit eden bir makine üretildi. Nükleer füzyon tesisi olarak kurulan Experiential Advanced Superconducting Tokamak (EAST) tesisinde deneysel çalışmalar devam ediyor. Çin güneş deneyinin adı olan EAST kelimesi İngilizcede doğu anlamına gelir. Açılış; Deneysel Gelişmiş Süperiletken Tokamak. Tokamak kelimesi Rusça’dan gelir ve “manyetik bobinli toroidal oda” anlamına gelir.
Araştırmacılar, ısıtma sistemini daha sıcak ve daha dayanıklı hale getirmek için çalışıyor. Tesiste yakıt olarak hidrojen ve döteryum gazları kullanılmaktadır. Güneşe güç veren nükleer füzyon reaksiyonu, bu gazların reaksiyonuyla üretilir. Güneşten esinlenerek güneşi taklit eden bu sisteme “Yapay Güneş” adı verildi. Sovyet fizikçileri bu çalışmanın ilk örneklerini 1950’lerde yaptılar. Birçok ülke füzyon enerjisi elde etmek için uzun süredir çalışıyor.
Yapay Güneş Nasıl Çalışır?
Nükleer reaktörler, füzyon reaktörleri, füzyon tipi enerji atomun çekirdeğinin kırılmasıyla elde edilir. Nükleer füzyon enerjisi üretiminde “nükleer” kelimesi “çekirdek” anlamına gelir. Normalde, çekirdeğin bölünmesiyle enerji açığa çıkar, ancak nükleer füzyon enerjisinde, tıpkı güneşte olduğu gibi çekirdek birleştirilir. Güneş devasa bir nükleer füzyon reaktörüdür. Güneşte hidrojen atomları çarpışır ve birleşerek helyum atomlarını oluşturur. Güneş her saniye 600 milyon ton hidrojeni helyuma çevirerek muazzam miktarda enerji açığa çıkarır.
Güneş çok büyük bir kütleye sahip olduğu için, aynı zamanda büyük bir yerçekimi kuvvetine de sahiptir. Bu devasa yerçekimi, özellikle güneşin merkezinde, füzyon için ideal koşulları sağlar. Ama dünyada aynı şartları sağlamak çok zor. Yarım asırdan fazla bir süredir bunu başarmak için birçok yöntem denendi. Bu yöntemler arasında en gerçekçi ve akla yatkın yöntemin Tokamak olduğu düşünülmektedir.
Tokamak, füzyon enerjisini kullanmak için tasarlanmış deneysel bir makinedir. Aşırı sıcaklıklarda, elektronlar çekirdeklerinden ayrılır ve maddenin iyonize hali olan plazma haline gelir. Yüklü parçacıklardan, yani pozitif çekirdeklerden ve negatif elektronlardan oluşan bu plazma, soluduğumuz havadan 1 milyon kat daha az yoğundur. Füzyon plazmaları, hafif elementlerin kaynaşabileceği ve enerji üretebileceği ortamı sağlar. Vakumlu simit şeklinde tasarlanan Tokamak makinesinde atomların birleşmesi ve kaynaşması ile elde edilen enerji, kabın duvarlarında ısı olarak emilir. Bu yüksek ısı buhar üretmek için kullanılacaktır. Jeneratörler çalışacak ve elde edilen buharla elektrik üretilecektir.
10 binden fazla Çinli ve yabancı bilim insanı, yapay güneşi hayata geçirmek için çalıştı. Proje için yaklaşık 701 milyon £ harcandı. 2040 yılına kadar elektrik enerjisi üretmeye başlayacağı söyleniyor. Projenin amacı sıcaklığı 100 milyon derecenin üzerinde tutmak ve uzun süre devamlılığını sağlamak. ABD, Fransa, Güney Kore ve Rusya gibi ülkelerde de bu tür çalışmalar yapılıyor.
