On Veba veya Mısır Vebaları; Tevrat’ın Exodus kitabının 7. ve 12. bölümlerinde anlatılan, köle olan İsrailoğullarını serbest bırakmak için Mısır Firavunu’na gönderilen belalar dizisidir. Mısır’dan Çıkış Kitabı, Eski Ahit’in beş kitabından ilki olan ve Mısır’dan Çıkış’ı anlatan Tevrat’ın ikinci kitabıdır. Kitapta anlatılana göre; Allah Musa’yı Firavun’a gönderir ve ondan İsrailoğullarını rahat bir şekilde ibadet edebilmeleri için salıvermesini ister. Firavun bunu kabul etmez ve her reddedişinde Mısır’a bir veba gönderilir. Firavun, onuncu bela olana kadar İsraillilerin gitmesine izin vermeyecekti. Çoğu Yahudi, Hıristiyan ve Müslüman tarafından Mısır’daki vebaların tarihsel bir gerçekliği olduğuna inanılıyor.
40 bölümden oluşan Exodus kitabında; İsrailoğulları Musa’nın önderliğinde Mısır’dan kaçışları, Hz. Musa’nın Kızıldeniz’i ikiye ayırması, Kızıldeniz’i geçmeleri ve 10 Emir’in gelişi. Kitaba göre, Musa İsrailoğulları ile birlikte Mısır’dan kaçarken asasıyla Kızıldeniz’e vurdu ve deniz ikiye bölündü. İsrailliler geçtikten sonra, deniz Firavun ve onu takip eden askerlerinin üzerine kapandı ve boğuldular. Exodus kitabına göre tanrı, Mısır tanrılarını şu şekilde yargılayacağını beyan etmiştir; “O gece Mısır’dan geçeceğim. Hem insanların hem de hayvanların ilk doğanlarını öldüreceğim. Mısır’ın bütün tanrılarını yargılayacağım. Ben RAB’bim.”
On Veba Mısır’ı her vurduğunda, yıkım bir yıldan fazla sürdü. Mucize olarak kabul edilen bu afetler meydana geldiğinde doğada olağanüstü bir değişim meydana gelir. İlk 3 bela tüm Mısır topraklarını etkilerken, diğer belaların İsrailoğulları üzerinde hiçbir etkisi olmadı. Tevrat’ta anlatılanlara göre Yahudiler, kapılarına koyun kanını bulaştırarak son beladan kurtulmuşlardır. Her beladan sonra Hz. Musa ile Firavun karşı karşıya geldi, Hz. Musa, halkına salıverilmelerini söyledi. Her beladan sonra direnmeye devam eden Firavun, son belada evladını kaybetmiş ve Allah’ın iradesine teslim olmuştur.
On Sorun nedir? Nasıl olur?
Sıkıntılar Hz. Musa ve Aziz Harun’un Firavun’a gidip ona Tanrı’nın mesajı olan İsrailoğullarını salıvermesini ve Mısır’ı terk etmelerini söylemesiyle başlar. Firavun reddedince, Allah Hz. Musa ve Harun’u bir mucize göstermesi için Firavun’a uyarı olarak gönderir. Gösterilen mucizede Hz. Musa’nın asası yılana dönüşür ama Firavun’un sihirbazları da asalarını yılana çevirir. Hz. Musa’nın yılanı, büyücülerin yılanlarını yutarak asaya dönüşür. Mısırlı sihirbazların pek çok şeyi yapabilmeleri nedeniyle Firavun, Hz. Musa’nın mucizelerine inanmamış ve onu sihir olarak görmüştür. On Veba, Tanrı ile Mısır tanrıları arasında, tanrının her seferinde kazandığı bir tür amansız savaştır.
Yahudilerin on beladan sonra Mısır’dan çıkışlarını kutladıkları “Fısıh” festivali ya da festivali var. Fısıh veya Fısıh olarak bilinen bu tatil, Mısır’da kölelikten kurtulan eski İsraillilerin göç hikayesini anıyor. Yahudi bayramları arasında en çok kutlanan bu bayram, Nisan ayının 15’inde başlar ve 7-8 gün sürer.
Mısır’dan Çıkış’ı kutlayan Fısıh bayramının bir parçası olan on bela Tevrat’ta şöyle sıralanır;
1- Suyun Kana Dönüşümü;
Allah, Harun’a asasını kaldırıp nehrin yukarısına tutmasını emreder ve nehir kana döner. Bu nedenle Nil’deki bütün balıklar ölür ve Mısır’ı pis bir koku kaplar. Mısırlıların kullandığı diğer su kaynakları bile kana dönüşüyor ama Firavun yine de bu isteğe boyun eğmiyor.
2- Mısır Sarma Kurbağaları
Mısır’a gönderilen belalardan biri de kurbağa sürülerinin istilasıdır. Kurbağalarla baş edemeyen Firavun, Hz. Musa’ya, kurbağaları yok etme karşılığında İsraillilere izin vereceğini söyler. Hz. Musa, Firavun’dan ayrılacağı zamanı belirlemesini ister. Firavun çıkış günü olarak ertesi günü seçer ve o gün bütün kurbağalar ölür. Fakat Firavun sözünü tutmadı ve İsrailoğullarını Mısır’da kalmaya zorladı.
3- Tozu Bite Dönüştürmek
Allah, Harun’a asasıyla yere vurmasını ve toz kaldırmasını emreder. Çıkarılan tüm tozlar mısırın üzerine düşer ve bitlere dönüşür. Mısırlı sihirbazlar bunu sihirle yapamadılar ve bu olayın Tanrı’nın işi olduğunu düşündüler. Ancak Firavun İsrailoğullarını terk etmedi.
4- Sinek İstilası
Mısır’daki dördüncü bela; İnsanlara ve hayvanlara zarar veren bir sinek istilasıdır. Tevrat’ta Mısır’ı çevreleyen büyük sineklerin sadece Mısırlıları etkilediği, İsrailoğulları’nın yaşadığı toprakları etkilemediği belirtilmektedir. Firavun, bu belanın ortadan kaldırılması karşılığında İsrailoğullarını serbest bırakacağına söz verir, ancak sözünü tutmaz.
5- Hayvanlarda Salgın
Mısır’ın beşinci vebası; Mısırlılar için hayati önem taşıyan at, eşek, deve, koyun ve keçi gibi hayvanların neslinin tükenmesine neden olan bir salgındır.
6- İyileşmeyen Kaynamalar
Mısır’ın altıncı vebası; Çıban şeklinde bir deri hastalığıdır. Tanrı Musa ve Aziz, Harun’a ocaktan iki avuç kurum alıp Firavun’un önünde havaya atmasını emreder. Kurum, Mısır halkı ve hayvanlarında cilt hastalıklarına neden olur. Bu durum karşısında çaresiz kalan Mısırlı sihirbazlar kendilerini bile iyileştiremezler.
7- Mısırı Yıkanan Dolu ve Fırtına
Mısır’ın yedinci belası; Mısır’ın ekinlerine, insanlarına ve hayvanlarına zarar veren yıkıcı bir fırtına. Tanrı Musa’ya asasını göğe kaldırmasını emretti ve fırtına başladı. Diğer belalara kıyasla en doğaüstü belalardan biridir. Gökten sağanak şeklinde dolu ve ateş yağdı.
8- Çekirge İstilası
Mısır’ın sekizinci vebası; Mısırı istila eden ve gökyüzüne gölge düşüren bir çekirge sürüsü. Bu musibet meydana gelmeden önce Hz. Musa Firavun’a gitti ve ona bu belayı haber verdi. Firavun, erkeklerin gidebileceği, ancak kadınların, çocukların ve hayvanların Mısır’da kalacağı bir anlaşma istedi. Ama Hz. Musa, hayvanlar dahil herkesin serbest bırakılmasını ister, ancak Firavun bunu reddeder. Tanrı Musa’ya asasını Mısır’ın üzerinde tutmasını emreder ve doğudan esen rüzgar, ertesi güne kadar çekirge sürülerini beraberinde getirir. Mısır’ın dört bir yanına ve gökyüzüne yayılan çekirgeler Mısır’da kalan son ürünleri tüketiyor ve ayakta tek bir bitki ya da ağaç kalmıyor.
9- Üç Gün Karanlık
Dokuzuncu veba; Mısır 3 gün karanlığa gömüldü. Tanrı Musa’ya Mısır’ı karanlığa daldırmak için ellerini göğe kaldırmasını emreder. İsrailoğullarının evleri dışında tüm Mısır 3 gün boyunca karanlıkta kalır. Bu bela, Mısır Güneş Tanrısı Ra’nın belasıdır. Bu belada Hz. Musa, tanrının gücü karşısında Mısır tanrılarına tapmanın akılsızlık olduğunu gösterdi.
10- Mısır’da İlk Doğanların Ölümü
Mısır’ın onuncu ve son belası; İlk doğan insan ve hayvanların, kapı eşiğinde hiçbir işaretin olmadığı yerlerde ölümüyle ilgilidir. Felaketlerin en ağırı olan bu musibette Firavun’un oğlu ölmüş ve hayvanlar dahil hiç kimse bu musibetten kurtulamamıştır. Allah Musa’ya kapılarına koyun kanı sürmesini, İsrailoğullarına haber vermesini, böylece o evlere girilmesini istemez.
Bu beladan sonra öfkelenen ve üzülen Firavun, kendisinin de öldürüleceğinden korkarak İsrailoğullarını istedikleri zaman serbest bırakır. Firavun diğer sözlerini tutmadığı için, sözünden döneceğini düşünen İsrailoğulları hemen Hz. Musa’nın önderliğinde Mısır’dan ayrılmak üzere yola çıkar. Firavun ordusuyla onları izledi.
