Türk tarihinde yeni bir devrimin kapılarının açıldığı ve cumhuriyetin ilan edildiği 29 Ekim “Cumhuriyet Bayramı” olarak kutlanmaktadır. 29 Ekim 19’te Türkiye Büyük Millet Teşkilatı Teşkilat-ı Esasiye Meclisi olarak tasarla devlet idaresinin şeklini “Cumhuriyet” ilan etti. Aynı gün geceleri Cumhuriyet 101 baloyla kutlandı. 1925 yılında evde bir kanunla “milli bayram” olarak kabul edilen 29 Ekim Türkiye’de ve Kuzey Kıbrıs’ta her yıl şenliklerle kutlanmaktadır.
Cumhuriyetin başlangıcıyla birlikte Türkiye’yi modern ve uygar devletler düzeyine getirmek için bir takım yenilikler yapıldı. Cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, 29 Ekim 1933 tarih 10. Yıldönümü konuşmasında bugünü “en büyük bayram” olarak nitelendirdi. Türk halkı için Cumhuriyet Bayramı; Milli birlik ve beraberliğin ve gözden geçirinin ön plana çıktığı millilerden biridir.
Kurun İlan Süreci
Osmanlı İmparatorluğu 1876 yılına kadar mutlak monarşi ile yönetildi. 1876 ile 1918 yılları arasında meşruti monarşi ile yönetildi. 1914 yılında başlayan ve 4 yıl süren Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı ile birlikte savaşa katılan birçok devlet İmparatorluk yenildi. Anadolu toprakları İngilizler, Yunanlılar, Fransızlar ve İtalyanlar tarafından işgal edildi ve paylaşıldı. Anadolu halkı, Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde işgallere karşı “Milli Mücadele” adı verilen büyük bir direniş göstermiş ve 1923 yılında zafer kazanılmıştır.
Milli Mücadele döneminde halk temsilcileri 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi adı altında Ankara’da toplandı. 20 Ocak 1921’de “Teşkilat-ı Esasiye” adlı kanun kanunla kabul edildi ve Türk egemenliğinin Türk milletine ait olduğu ilan edildi. 1 Kasım 1922 tarihinde meclisin aldığı kararla saltanat kaldırılmış ve ülke parlamenter hükümet tarafından yönetilmeye başlanmıştır. 27 Ekim 1923’te Yönetim Kurulu istifa etti ve meclisin güvenini kazanacak yeni bir kabine kurulamadı.
Bunun üzerine Mustafa Kemal Atatürk, hükümetin Cumhuriyet olması için 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya’da yakın arkadaşlarını yemeğe davet etti. dedi. İsmet İnönü ile birlikte Cumhuriyetin ilanı için bir kanun değişikliği taslağı hazırlayarak 29 Ekim’de meclise sundu. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda yapılan değişikliklerle hazırlanan taslağın onaylanması sonucunda Cumhuriyet, 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından ilan edildi. Kurulan Cumhuriyet’in ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk oldu. Türkiye. Cumhuriyetin ilanı Ankara başta olmak üzere tüm yurtta bayram havasında kutlandı.
Cumhuriyetin Resmi Tatilinin Tanınması
29 Ekim Cumhuriyet’in ilan edildiği tarihte, ilk günlerde tatil ilan edilmeyen kutlamalara ilişkin herhangi bir düzenleme yapılmadı. 29 Ekim gecesi ve ertesi gün düzenlenen şenlikler, halk tarafından kendiliğinden organize edildi. Bir yıl sonra 26 Ekim 1924’te Cumhuriyetin ilanının 101 balo ve özel bir programla planlanması kararlaştırıldı. 1924 yılındaki kutlamalar, daha sonra yapılacak olan Cumhuriyet Bayramı kutlamalarının da başlangıcı olmuştur.
Hariciye Nezareti (Dışişleri Nezareti) tarafından 2 Şubat 1925 tarihli bir kanun teklifi ile 29 Ekim’in tatil olması önerilmiştir. Anayasa Komisyonu tarafından incelenen bu öneri 18 Nisan’da kesinleşmiş ve 19 Nisan’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilmiştir. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nın ulusal bayram olarak kutlanması, “29. Yıl Gününün Cumhuriyetin İlanı Ulusal Gününe Eklenmesine Dair Kanun” ile resmi bir hüküm haline gelmiştir.
Milli Bayram Statüsünden Çıkarılan Bayramlar
27 Mayıs 1935 tarihinde milli bayramlarla ilgili yeni bir düzenleme yapılmış ve ülkede kutlanan bayramların içerikleri yenilenmiştir. Daha önce milli bayramlar arasında yer alan Meşrutiyet’in ilan günü olan “Özgürlük Günü” ve saltanatın kaldırıldığı gün olan “Hakimiyet Günü”, milli bayramlar ve kutlamaları arasından çıkarılmıştır. sonlandırıldı. Cumhuriyetin ilan edildiği 29 Ekim “milli bayram” ilan edilmiş ve o gün sadece devlet adına tören yapılmasına karar verilmiştir.
Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında ilk kez; “Çökmüş bir devletin enkazından doğan genç Türkiye Cumhuriyeti” vurgusu yapıldı. İlk dönemlerde günübirlik törenler şeklinde yapılan kutlamalar daha sonra devlet görevlilerinin resmi kabulü, önlerinde geçit töreni düzenlenmesi ve fener alayı şeklinde yapılmıştır. Aynı zamanda kentin yöneticileri ve ileri gelenlerinin katılımıyla “Cumhuriyet Baloları” düzenlendi. Bu törenler 1933 yılına kadar devam etti.
1933 yılında yapılan 10. Yıl kutlamalarında Cumhuriyet Bayramı’na ayrı bir önem verilmiştir. 10 yıl gibi kısa bir sürede gerçekleşen reformlar ve ekonomik gelişmeler, Cumhuriyet Bayramı kutlamalarının farklı bir anlam kazanmasına neden olmuştur. 10. yıl kutlamalarında önceki kutlamalara göre çok daha geniş bir organizasyon gerçekleştirildi. Hazırlıklar için 11 Haziran 1933 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülen ve 12 maddeden oluşan “Cumhuriyetin İlanının Onuncu Yıl Kutlama Kanunu” kabul edildi. Kanunla kutlamaların 3 gün sürmesi ve bu günlerin resmi tatil olması kararlaştırıldı.
Cumhuriyetin 10. yıl kutlama törenlerinin yapıldığı yerlere “Cumhuriyet Meydanı” adı verildi ve isim törenleri yapıldı. Oldukça renkli geçen 10. yıl kutlamalarında Mustafa Kemal Atatürk Ankara Cumhuriyet Meydanı’nda 10. Yıl Konuşmasını yaptı. 10. Yıl Marşı bestelendi ve marş her yerde okunabilir hale geldi. 1934 ve 1945 yıllarında Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında yapılan değişiklikler, 1933 yılındaki kutlamalardan örnek alınarak düzenlenmiştir.
