Hammurabi; MÖ 1792’den MÖ 1750’ye kadar hüküm süren ilk Babil Hanedanlığı’nın altıncı kralıydı. Hammurabi, kanunların temeli sayılabilecek ve kendi adını verdiği “Hammurabi Kanunları” ile anılan bir cezalandırma yöntemini uygulamıştır. Bu yasalar, katı kurallardan oluşan tarihin en acımasız yasalarından biridir. Mezopotamya bölgesinde ortaya çıkan kanunların bir kısmı Anadolu’da da uygulandı. Ölüm cezası da dahil olmak üzere bu yasalara “Tanrı’nın Kanunları” adı verildi.
Savaşçı ve baskın kişiliği ile öne çıkan Hammurabi, çocukluğundan itibaren kralların eğitimini almıştır. Eğitimi çivi yazısı, matematik, fizik, astroloji, astronomi, coğrafya, siyaset bilimi ve yemek pişirmeyi içerir. Kral olduktan sonra da bu eğitimleri geliştirmeye devam etti. Kanunlarını stel üzerine çivi yazısı ile yazdırmış ve halkın görebileceği merkezi bir yere diktirmiştir. Bugün bu stel Fransa’daki Louvre Müzesi’nde sergilenmektedir. Bir yasa koyucu olarak ününden dolayı, Hammurabi’nin tasviri birçok ABD hükümet binasında yer almaktadır. Hammurabi, ABD Capitol’deki ABD Temsilciler Meclisi odasında mermer kabartmalarda tasvir edilen 23 yasa koyucudan biridir.
Hammurabi Kanunlarının Özellikleri
Mezopotamya’da medeniyetin temelleri MÖ 6 binden itibaren atılmaya başlandı. Babil İmparatorluğu’ndan önce bölgede Sümerler, Akadlar, Asurlar bulunmuştur. Dünya medeniyetinin temellerini atan Sümerler Mezopotamya’dan sonra tek hükümdar Akadlar olmuştur. Daha sonra bölgeye Asurlular, Medler, İskitler, Kimmerler ve Babilliler hakim oldu. Babil kralı Hammurabi, saltanatı boyunca tüm Mezopotamya’ya hakim oldu. Sümer yasalarının aksine, onun yasaları bedensel cezaya daha fazla vurgu yapan ilkler arasındaydı. Bu nedenle Hammurabi Kanunları “göze göz, dişe diş” olarak tanımlanmaktadır. Hammurabi, bu yasaları Adalet Tanrısı Şamaş’tan aldığını iddia etti.
Kanunları, her suç için özel cezalar öngören ve bir masumiyet karinesi arayan ilk kişiler arasındaydı. Kanunların öngördüğü cezalar son derece ağır olmasına rağmen, haksızlığa uğrayan kişinin haklarına saygı gösterildi. Bu yasalar Tevrat’taki “Musa’nın Kanunları”na benzer. Hammurabi, yaşamı boyunca birçok kişi tarafından bir tanrı olarak kabul edildi. Ayrıca ölümünden sonra, onu Babil’in ulusal Tanrısı Marduk’a saygı göstermeye zorlayan büyük fatih olarak anıldı. Zamanla, ideal yasa koyucu olarak tanımlandı ve bu unvan askeri başarılarından önce geldi. Babil imparatorluğu çöktükten sonra bile, örnek bir hükümdar olarak saygı görmeye devam etti. Hatta Yakın Doğu’daki birçok kral Hammurabi’nin onların atası olduğunu iddia etti.
Ölümünden sonraki yüzyıllar boyunca, Hammurabi’nin yasaları araştırma konusu olmuş ve tartışmalara yol açmıştır. 19. yüzyılın sonlarında arkeologlar tarafından yeniden keşfedilen Hammurabi, o zamandan beri hukuk tarihinde önemli bir figür olarak görülüyor. Kanunlar ve kutsal kitaptaki metinler arasındaki ilişki uzun süredir tartışılmaktadır. Hatta Hammurabi Kanunları’nın eski Ahit’teki Musa’nın kanunlarından doğrudan kopyalandığı bile ileri sürülmüştür.
Hammurabi Kanunlarının Bazı Maddeleri
Hammurabi Kanunları’nın yazılı olduğu stelde, Babil Adalet Tanrısı Şamaş’ı tasvir eden bir kabartma vardır. MÖ 1760 civarında Mezopotamya’da Babil İmparatorluğu’nda ortaya çıkan yasalar, tarihin en eski ve en iyi korunmuş yazılı yasalarından biridir.
Toplam 282 maddeden oluşan bu kanunlardan bazıları şunlardır;
- Bir kimse hırsızlık yaptıysa, çaldığı yerde öldürülür. Bu şekilde cezalandırılır ve tam olarak hırsızlık yaptığı yere gömülür.
- Bir yerde çıkan yangın sonucu yangını söndürmeye gelenlerden biri, yangından sahibinin malını almaya çalışırsa, hırsızlığı yapan kişi, ateşe atılarak idam edilir.
- Birisi isteyerek veya istemeyerek birinin gözünü çıkarırsa, o kişinin de gözü çıkarılır.
- Bir tapınaktan veya krallıktan hırsızlık yapan kişi ölüm cezası ile cezalandırılır.
- Bir oğul herhangi bir nedenle babasını döverse, iki eli de kesilir.
- Bir kişi başka bir kişinin özgürlüğünü kısıtlarsa, o kişinin özgürlüğü de kısıtlanır.
- Bir erkek bir kadına tecavüz ederse, erkeklikle cezalandırılır.
- Erkek, kendisine çocuk veren kadından veya çocuk veren kadından ayrılmak isterse, çeyizi karısına geri verir ve tarlayı, bahçeyi ve malın bir kısmını kullanma hakkını verir. böylece çocuklara bakabilir. Çocuklarını büyütürken, çocuklara verilenden kendisine bir pay, oğlanınkine de bir pay verilir. Bundan sonra kalbinin erkeği ile evlenebilir.
- Bir erkek bir kadını alır ve o kadın ona hizmet eder ve çocuklarına bakarsa; ancak, erkek yine de başka bir kadını almak isterse, buna izin verilmez; Bu adam ikinci bir kadın alamaz.
- Bir adam bir çocuğu evlat edinir ve ona oğul adını verir ve onu beslerse, bu yetişkin çocuk asla geri istenemez.
- Bir kişi kendisi ile aynı sınıftaki bir kişinin dişine zarar verirse onun dişi de çekilir. Bir kişi kendisinden daha alt sınıftaki bir kişinin dişlerine zarar verirse 166 gr. gümüş öder.
- Birini suçlayanın ispat etmesi gerekir. Bunu kanıtlayamazsa, ölüme mahkum edilecek.
