Altın Elbiseli Adam 1969 yılında Kazakistan’da Eşik kurganında bulunmuştur. Üzerinde çok sayıda işleme ve tasvirin yer aldığı altın zırh, Türk kültür ve medeniyeti hakkında önemli bilgiler vermektedir. Zırhın bulunduğu Eşik kurgan, dünyanın en büyük altın işlemeli buluntularının keşfedildiği ikinci büyük mezardır. Bu nedenle Bozkırın Tutankhamun’u olarak adlandırılan eser, Kazakistan’ın en önemli hazinesi konumuna gelmiştir.
MÖ 5. yy’a ait olduğu düşünülen zırh, “bozkırın kuyumcuları” olarak bilinen İskitlere (sakalar) aittir. Altın işlemelerin en görkemli şekilde yansıtıldığı zırh, İskitlerin eski yaşamı ve kültürü hakkında önemli bilgiler veriyor. Zırhın çıkarıldığı yerde bulunan İskit yazıtlarından dolayı zırhın bir Hakan veya oğlu Tekin’e ait olduğu düşünülmektedir. Altın zırh, üzerlerinde süslemeler bulunan altın plakalardan yapılmış gömlekler, kaftanlar, kemerler ve deri pantolonlardan oluşur.
Kurgan’da Bulunan Eserler
İskitler doğuda Çin Seddi’nden batıda Tuna Nehri’ne kadar geniş bir alana yayılmış ve bin yılı aşkın bir süre tarih sahnesinde yerini almayı başarmış bir kavimdir. İskitler; Bıraktıkları kültürel miras açısından ise kurgan kültürünün temsilcileri olarak bilinmektedirler. Altın işlemede çok ileri seviyeye geldikleri için “bozkır kuyumcuları” olarak bilinirler. İskitlere ait kurganlarda altınların büyük çoğunluğu el işçiliği ile ön plana çıkmaktadır.
Eski Kurgan, 1969-1970 yılları arasında Kazakistan’ın Issık Kul kentinde yapılan kazılarda ortaya çıkarıldı. Bölgede bulunan ve İskitlere ait çok sayıda kurgan arasında, yağmalanmadan bozulmadan kalabilen birkaç yerden biri. Taş ve toprakla kaplı mezar odası, yerin 7 metre derinliğinde bulundu. Kalın çam kütüklerinden yapılan mezar odasının dışarıda hazırlanarak çukura indirildiği tahmin edilmektedir.
İskitlerin yaşadığı bölgedeki kurganlarda ortaya çıkarılan en önemli arkeolojik buluntular Esik kurganında bulunanlardır. Altın adam zırhının yanı sıra Tigin’e ait değerli eşyalar da ortaya çıkarıldı. Kurganda üç binden fazla altın eşya, seramik küpler, ahşap tabaklar, semer örtüleri, ahşap semerler, silahlar ve iki gümüş kase bulundu. Bu buluntular, Mısır Firavunu Tutankhamun’dan sonra en çok altın buluntunun keşfedildiği en büyük ikinci mezar oldu. Kurganda bulunan her parça İskitlerin yaşam tarzı, giyimi ve törenleri hakkında detaylı bilgiler vermektedir.
Altın Takım Zırhlı Adamın İlginç Özellikleri
Altın Elbiseli Adam zırhı, sanat tarihi açısından bir başyapıt olarak kabul edilir. Zırhın 18-23 yaşları arasında bir şehzadeye ait olduğu sanılıyor. Elbisenin bulunduğu kurganın içindeki gümüş kupanın üzerinde elbisenin kime ait olduğu hakkında bilgi veren yazılar bulunuyor. V yakalı kısa bir kaftan şeklinde tasarlanan elbise, dar süvari pantolonu, diz altında kısa yumuşak botlar ve İskit topluluklarında bir gelenek olan sivri uçlu kapüşondan oluşuyor. Ceketin üzerinde kalın bir kemer var.
Elbise, hayatlarının çoğunu at üzerinde geçiren İskitlerin giyim ve özelliklerini yansıtıyor. Başlığın üzerinde kuş tüyleri, 2 boynuzlu kanatlı at tasviri ve keçi kabartması bulunmaktadır. Elbisenin bel kısmında bulunan kemerin iki yanında keskin birer kılıç bulunmaktadır. Kemer, altın plakalarla süslenmiş kaplan başlı bir toka ile sabitlenmiştir. 65 cm’lik kafasının sonunda; dağ keçisi motifi, dünya hakimiyetini simgeleyen 4 ok ve güneş tanrısını simgeleyen iki kanatlı at motifi. Elbise tamamen altın iplikle dikilir ve farklı ebatlarda altın plakalar işlenir.
Gümüş kasede, kurganda bulunan diğer eşyalardan biri, “Han’ın oğlu 23’ünde öldü. Eşik halkına başsağlığı dilerim.” Bilgilendirici özelliği dışında yazının en önemli özelliklerinden biri de Türklerin en eski yazıtları olan Yenisey ve Orhun Anıtlarını değiştirebilmesidir.Kurganda hayvan tasvirli objeler olarak kabul edilen Avrasya hayvan üslubu açısından önemli olan, altın yapraklar, dağ kıvrımlarındaki kuşlar, leopar, leopar, kartal, dağ keçisi, at, mitolojik semboller ve figürler bu çizimlerdir. Altın Elbise, hançeri ve kamçısı, yarısı deri, yarısı tahta aynı kurgandan çıkarılan eşyalar arasındadır.
Eşik kurganından çıkarılan tüm materyaller, Türklerin 2500 yıl önce büyük bir devlet olduklarının ve kendi yazı dillerini kullandıklarının kanıtı olarak görülmektedir. Bu eşyalar altın işleme, altın kaplama teknikleri, metal işleme ve Orta Asya göçebe geleneğinin ünlü hayvan üslubu tasvirleri hakkında önemli bilgiler sağlar.
