Elhamra Sarayı; İspanya’nın Endülüs bölgesindeki Granada şehrinde yer almaktadır. Kızıl Saray olarak da bilinen Alhambra, İslam mimarisinin günümüze ulaşan en önemli eserleri arasında yer alıyor. Avrupa’daki İslami eserler arasında en önemlisi olarak kabul edilen saray, dünyanın 7 harikasından biri olarak nitelendiriliyor. Granada’nın tamamına hakim bir konumda stratejik bir konuma sahip olan Alhambra, UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alıyor. Binlerce odası bulunan saray, kendine has mimari yapısını görmek isteyen yüzlerce turist tarafından ziyaret edilmektedir.
Adını kırmızı duvarlarından alan Alhambra, Arapça’da “kızıl saray” anlamına geliyor. Sarayın yapımında kullanılan kil harcın kırmızımsı renginden dolayı özellikle gün batımı sırasında kırmızı bir renk alır. Olağanüstü görünümünden dolayı binbir gece masallarında anlatılan gerçeküstü saraylara benzetilir. Sarayda taş, ahşap, mozaik ve çini başta olmak üzere birçok el sanatı örneği bulunmaktadır.
Yahya Kemal Beyatlı; 1929’da İspanya büyükelçisi olarak görev yaptığı dönemde saray hakkında şunları yazmıştır:
“El Hamra’ya basit bir dış kapıdan giriliyor. İçeri girdiğinizde harika bir yere gireceğinizin farkında bile değilsiniz. Girdikten sonra sanki bir alemden diğerine geçmiş gibi, bir rüyanın ortasına düşmüş gibi gözlerimi kapatıp açtım ve öyle bir huşu içindeydim ki. Apartman daire dolaşırken bu şaşkınlığı daha da arttı. Bozulmamış bir beyazlıkta, bir sülüs sarmaşık gülen bir güzellikle kapladı tüm duvarları; Sınırsız nakış ve oyma oyunları tavanların derinliklerine kadar örtülmüştü, ancak yine de tamamen beyaz görünüyor. Dünyada Allah’ın adını bu kadar çok anan sütunları, kemerleri, kubbeleri, tavanları, kapıları ve duvarları olan başka bir saray bulmak mümkün değildir.”
Elhamra Sarayı’nın Tarihi
Alhambra Sarayı, Granada’da hüküm süren Endülüs Müslümanlarından Nasiritlerin kurucusu sayılan Nasiri Hanedanı’na aittir. İslam Arap mimarisi anlayışıyla inşa edilen saray, tarihte kale olarak kullanılmıştır. HANIM. 889 yılında Roma Dönemi surları üzerine küçük bir kale olarak inşa edilmiş ve 13. yüzyıla kadar herhangi bir onarım yapılmamıştır. Bugünkü görünümüne Granada Emiri Muhammed Nasır tarafından getirilmiştir. 250 yılda yapımı tamamlanan Alhambra sarayı, Endülüs mimarisinin taş oymacılığının en görkemli örneklerinden biridir.
Nasrîler döneminde saray, ilavelerle daha da genişletilmiştir. 1333 yılında kale, Granada Sultanı I. Yusuf tarafından kraliyet sarayına dönüştürülmüştür. 1492’de bölge Hristiyan egemenliğine girmiştir. Sarayın içine Hristiyan motifleri ve Rönesans mimarisinin izlerini taşıyan eklemeler yapılmıştır. 1492’de Granada’nın düşmesinden sonra, Al-Hamra’nın bir kısmı Charles V Sarayı’nın inşası için yıkıldı. Sarayın yıkılan bölümlerinin tam olarak ne olduğu bilinmiyor.
Elhamra Sarayı’nın Özellikleri
Elhamra Sarayı, İslam medeniyetinin insanlığa ulaşabileceği en yüksek noktalardan biri olarak kabul ediliyor. Saray; Çevreyle uyumu, yapısı, farklı dekorasyonları, yaşam alanları, su ve yeşilin ahenkli buluşması gibi her detay hesaplanarak yapılmıştır. Sarayda, mekânlar arasında belli bir düzende düzenlenmiş birbirine bağlı odalar, holler, avlular, yeşillikler, şadırvanlar, şadırvanlar ve bahçeler bulunur. Sarayı oluşturan çeşitli yapıların her birinin, farklı dönemlerde ilaveler yapıldığı için tam olarak ne zaman yapıldığı bilinmemektedir.
Elhamra Sarayı, tek ve galip olanın Allah olduğunu tüm dünyaya haykıran bir saray olarak tanımlanır. Sarayın yapımında çalışan işçiler saraya girerken abdest aldılar, abdestsiz üst üste taş koymadılar. Sarayın tüm oda ve salonlarında “Allah’tan başka galip yoktur” anlamına gelen Arapça bir ibare vardır. Allah’ın adı sarayın duvar, kapı, kubbe, tavan gibi yapılarında sıklıkla geçer. Sarayın çatısı, kubbesi ve kemerleri ahşaptır. Duvarları yüzlerce geometrik desenle süslenmiş seramikten yapılmıştır. Sarayda Mersinli avlu, Aslanlı avlu, Divanhane, iki kız kardeş salonu, elçi salonu, Cennet Bahçeleri, cami ve hamamlar bulunmaktadır. Aslanlı avlusunda,
Tarihsel olarak bu saray uzun yıllar yalnız kalmış ve evsizler tarafından barınak olarak kullanılmıştır. Bu dönemde bazı yerlerinde bulunan duvar kabartma süslemeleri bakımsızlık nedeniyle tahrip olmuş, kapı ve pencereleri tahrip olmuştur. Divan odası olarak bilinen sarayın idari bölümünün avlusu bile koyun ağılı olarak kullanılmıştır. Daha sonra 19. yüzyılın sonlarında restorasyon çalışmalarına başlanmış, 20. yüzyılda ise eski ihtişamına kavuşturularak ziyarete açılmıştır.
