Arkeolojik kazılarda uzaylıları andıran uzun başlı insan kafatası kemikleri oldukça dikkat çekiyor. ‘Baş düzeltme’ veya ‘baş desteği’ olarak bilinen bu eski yöntem, kafatasının insan eliyle kasıtlı olarak deforme edilmesidir. Yazılı tarihin çok eski zamanlara kadar uzanan bu uygulama, bir tür estetik operasyon olarak bilinmektedir. Coğrafi ve kültürel olarak farklı birçok toplulukta görülen kafatası deformasyonu, asalet ve seçkinlik göstergesi olarak kabul edilmiştir. Çocukluktan itibaren kafatasına uygulanan basınçla şekil değiştirmesi sağlanmıştır. Kafatası düz, yuvarlak ve koni şeklinde deforme olmuştur. 10.000 yıl öncesine dayanan bu uygulama günümüzde Vanuatu gibi birkaç kültürde devam etmektedir.
Birçok coğrafyada uygulanan baş dikleştirme ile ilgili en eski yazılı kaynak M.Ö. 400 yılına aittir. Hippocrates Yazan Bu kaynaktaki referanslar, uzun başlı anlamına gelen Afrika kabilesi Macrocephali’ye atıfta bulunur. Aynı zamanda MÖ 700’de yaşayan Yunan şair Hesiod da yazılarında bu uygulamayı uygulayan Afrika veya Hint kabilelerinden bahsetmiştir. Tarihteki ilk estetik takıntıların en tuhafı olarak yorumlanan uygulamanın insan beynine herhangi bir zarar vermediği belirlendi. Uzun kafaların bilgeliği temsil ettiği düşünülürken, aynı zamanda güzel ve yakışıklı olmanın simgesi olarak da görülüyordu.
Daha çok toplumun yönetici çevrelerinde yaygın olan yapay kafatası deformasyonu bebeklikten itibaren başlar. Egemen sınıf, soylu olduklarını göstermek ya da olmasını istedikleri bebekleri tanrı gibi yapmak için doğar doğmaz kafalarını deforme edecek aletler hazırladı. Doğumdan bir ay sonra başlayan baş bağlama yaklaşık 6 ay sürer. Çünkü bu dönemde bebeklerin kafatasları esnektir ve daha kolay şekil alır. Farklı şekillerdeki tahtalar ve bezler yardımıyla bebeğin kafatası sıkıca bağlanır. Arkeolojik çalışmalarda elde edilen bulgular, baş düzeltme yönteminin her zaman istenilen sonuçları vermediğini ortaya koydu.
Yapay Kafatası Deformasyonunun Tarihçesi
Bebeklere uygulanan baş dikleştirme yönteminin ilk olarak Orta Asya kabilelerinde ortaya çıktığı daha sonra dünyanın farklı yerlerine yayıldığı tahmin edilmektedir. Hunların da bu yöntemi eski çağlarda uyguladıkları bilinmektedir. Hun Kralı Alchon adına basılan bir madeni paranın üzerinde bulunan portresinde kasıtlı olarak şekillendirilmiş uzun kafatası açıkça görülmektedir. Bu uygulama Hunlar tarafından yönetilen Gepidler, Ostrogotlar, Herulis, Rugii ve Burgundianlar gibi Doğu Germen kabilelerinde de görülmüştür.
Uzun kafa geleneği Lombardlar, Burgonyalılar ve Thüringenlerde kadınlara uygulandı. Batı Cermen kabilelerinde yapay kafatası deformasyonlarına nadiren rastlanmıştır. Gelenek, Kuşan İmparatorluğunu oluşturan kabileler tarafından Baktriya ve Sogdiana’ya getirildi. Uzun kafataslı adamlar, Khalchayan’ın Kuşan prensi gibi o zamanın çeşitli insan heykellerinde tasvir edilmiştir.
Amerika’da Mayalar , İnkalar ve Kuzey Amerika Kızılderililerinin bazı kabileleri bu geleneği uyguladılar. Amerikada; özellikle Kuzeybatı’nın Chinookan kabilelerinde ve Güneydoğu’nun Choctaw kabilelerinde yaygın olarak uygulandı. Chehalis ve Nooksack Kızılderilileri gibi güneydoğu kabileleri ve kuzeybatı kabileleri de dahil olmak üzere diğer kabileler, bebeğin kafasını bir beşik tahtasına bağlayarak kafa düzleştirme işlemini gerçekleştirdiler. Bahamalar’da Lucayan halkı, Afrika’da Mangbetular, Eski Mısırlılar ve Avustralya yerlileri Aborjinlertarafından uygulanmaktadır. 1950’lerde azalmaya başlayan uygulama, 20. yüzyılda Avrupa’da önemli ölçüde gerilemiştir. Aynı dönemde Fransa, Batı Rusya, Kafkasya ve İskandinavya’da az sayıda görülmüştür. Fransa’nın Toulouse bölgesinde yirminci yüzyılın başlarına kadar ara sıra devam etti.
